Hiperozmolar tablo nedir?

Kandaki glukoz yükseldiğinde böbrek fazlasını idrarla dışarı atar. Şekerin yanında su da gider; idrar artar ve beden gün geçtikçe biraz daha kurur. Sağlıklı bir düzende susama duygusu bu açığı kapatır, çünkü kişi kaybettiği kadar içer. Hiperozmolar tabloda o denge kurulamaz: su alımı azalır, kayıp sürer ve kanın yoğunluğu giderek artar. Kanın yoğunlaşması, beynin hücrelerinden de su çeker.

Ketoasidozdan ayıran ikinci nokta insülinin son kalıntısıdır. Tip 2 diyabette pankreas az da olsa insülin salgılamayı sürdürür ve bu kalıntı yağın yıkımını frenler. Yağ yıkılmadığı için keton birikmez, kan da asitlenmeden kalır. Ketoasidozda ise insülin etkisi o freni tutamayacak kadar zayıflar; beden yakıtı yağdan çıkarır ve keton hızla birikir. Ölçü mutlak yokluk değil yetersizlik; frenin boşalması için insülinin bütünüyle bitmesi gerekmez.

Yaşla birlikte susama duygusu körelir; kişi susuz kaldığını fark etmez. Yatakta kalan ya da başucundaki bardağa kendi başına uzanamayan biri için açık büyür. Üstüne bir enfeksiyon bindiğinde kayıp hızlanır ve tablo günler içinde derinleşir. Kimi kişi diyabet tanısını ilk kez burada alır.

Bu tabloyu en sık başlatan şey enfeksiyondur; onu ele veren işaretler şunlar:

• Ateş, üşüme ya da titreme
• Öksürük, balgam, soluk alırken hırıltı
• İdrar yaparken yanma, bulanık ya da kokusu değişmiş idrar, yan ağrısı
• Deride ya da ayakta kızarıklık, şişlik, ısınma, akıntı
• İshal ya da yeni başlayan karın ağrısı

İleri yaşta ateş hiç çıkmayabilir. Geriye iştahın kesilmesi, çekilme ve konuşmanın azalması kalır; su kaybı bu sessizlik içinde büyür.

İşaretler yavaş yavaş birikir. Önce çok su içme ve sık idrara çıkma, sonra halsizlik, kuru bir ağız ve derinleşen uyku hâli. Uyandırmakta zorlanmak, dalgınlık ya da yanıtların yavaşlaması bu tablonun tanınmış yüzüdür. Ketoasidozda öne çıkan derin soluma ve meyvemsi koku burada beklenmez; bu yokluk tabloyu daha sessiz kılar. Bilinci bulanan kişi kendi değişimini anlatamaz; bu gidişi çoğu kez, günlerdir ne kadar az içtiğini gören yanındaki kişi fark eder.

Keton bakmanın burada bir anlamı var mı?

Var. Ketonun düşük çıkması ya da hiç çıkmaması, hiperozmolar tabloyu ketoasidozdan ayıran işaretlerden biridir. İki tablonun aynı kişide üst üste bindiği durumlar da vardır; kılavuzlar bunu karma tablo diye anıyor. Ayrımı yapan şey tek bir ölçüm değil, laboratuvarın bütün tablosudur.

Hiperozmolar tablo yalnız yaşlılarda mı görülür?

Hayır, ama yaş ağır basan bir etkendir. Susama duygusunun körelmesi, sıvıya ulaşmayı zorlaştıran her koşul ve üstüne binen bir hastalık riski büyütür. Yine de bildirilen olguların büyük çoğunluğu ileri yaştaki tip 2 diyabetli kişiler; genç yaşta görülmesi seyrektir.