Aynı öğün sabah ve akşam neden farklı gider?

Düzenek tek bir değişken bırakacak biçimde kurulmuş. Karbonhidrat miktarı ve içeriği sabit tutulan bir karma öğün, üç ayrı günde sabah, öğle ve akşam olmak üzere üç ayrı saatte verildi; hangi öğünün hangi güne düşeceği katılımcılar arasında dönüşümlü dağıtıldı. Tabak sabit kaldı, saat değişti. Ölçülen şey tabaktan önceki değer değil, o değerin üstüne binen artış; öğün öncesindeki taban ise ayrı bir ölçü. Aynı düzenek iki grupta birden yürüdü: tip 2 diyabetli erişkinler ve beden ölçüleri onlarla eşleştirilmiş, diyabeti olmayan erişkinler.

İki grupta da bir gün ritmi çıktı, ama ritmin biçimi ayrıldı. Diyabette akşam öğününden sonraki yükseliş hem sabahkinden hem öğledekinden yüksekti; sabah ile öğle arasında belirgin bir fark görülmedi. Diyabeti olmayan grupta basamak daha erken oluştu, çünkü öğle öğünü zaten sabahkinden yüksek çıkmıştı. İki grubu ayıran şey yüksekliğin büyüklüğünden çok, basamağın hangi öğünde oluştuğuydu. Tablonun son üç satırı insülinin üç ayrı yüzünü taşıyor. Biri ne kadar insülin salındığını, biri salınan miktarın o öğündeki ihtiyaca göre yeterli olup olmadığını, biri de salınan insülinin dokularda ne kadar iş gördüğünü gösteriyor.

Arka taraf da aynı yönde ayrıldı. Diyabeti olmayan grupta pankreasın öğüne verdiği yanıt ile insülinin iş görmesi birlikte değerlendirildiğinde sabahın açık bir üstünlüğü vardı. Diyabetli grupta o üstünlük yoktu; aynı ölçü gün boyunca hem düşük hem düz seyretti. Şaşırtıcı olan şu: bu grupta salınan toplam insülin sabah en yüksekti, ama fazlalık sabahı öne çıkarmaya yetmedi.

Bu desen diyabete özgü değil. Sağlıklı gönüllülerle yürütülen daha eski bir çalışma aynı düzeneği kurmuş ve sabahki yükselişi hem öğleninkinden hem akşamınkinden düşük bulmuştu. Gün ritmi diyabetle ortaya çıkmıyor, diyabetle bozuluyor. Sabahın kendine ait bir yükü de var: uyanmadan önceki saatlerde başlayan ve şafak olayı adıyla anılan tırmanış. Mekanizmanın kendisi “Sabah şekeri neden daha inatçı?” başlığı altında. Buradaki gerilim de oradan geliyor, çünkü sabahki taban inatçıyken aynı öğün sabah en küçük yükselişi veriyor.

Kaynaklar bir noktada anlaşmıyor: sabah üstünlüğünün genişliği. Eski ölçümde insülinin iş görmesi sabah hem öğleden hem akşamdan yüksekti; yeni ölçümün diyabeti olmayan kolunda aynı üstünlük yalnız akşama karşı kaldı. Yönde ise iki ölçüm birleşiyor: sabah, insülinin en iyi iş gördüğü öğün olarak çıkıyor. Buna bir de tek bir yiyeceğin yanıtının aynı kişide günden güne oynaması ekleniyor; glisemik indeksin güvenilirliğini sınayan tekrarlı ölçüm bunu göstermişti. Bir kayıtta saatin payı, aynı tabağın iki ayrı saatteki izi ile aynı saatteki günler arasındaki oynama birlikte göründüğünde ayırt ediliyor.