Sabah şekeri neden daha inatçı?

Gece boyunca vücut boş durmaz. Sabaha karşı büyüme hormonu, kortizol ve adrenalin benzeri hormonların salımı artar; hepsi karaciğere aynı mesajı taşır ve gecelik glukoz salımını yukarı çeker. Diyabeti olmayan birinde bu çıkış karşılıksız kalmaz, denge bozulmaz. Diyabette karşılık ya geç kalır ya da yetmez. Karaciğerin bu depo işini ayrıntısıyla anlatan ayrı bir yazı var; buradaki konu saatin kendisi.

Sonuç, uyanınca görülen o inatçı yükseklik; literatürde şafak olayı adıyla geçer. Otuz yılı aşkın araştırma bu tabloyu hem tip 1 hem tip 2 diyabette gösterdi. Ölçüm gecenin ortasında değil, uyanmadan hemen önceki saatlerde tırmanır. Kişi uyurken ve hiçbir şey yemezken olan bir şey bu. İki yüzü aşkın kişiyi izleyen bir çalışmada tablo, kullanılan ilaç grubundan bağımsız olarak benzer çıktı.

İkinci mesele zamanlama. Sabah öğünü, zaten tırmanmakta olan bir eğrinin üstüne biner; başlangıç noktası akşamınkinden farklıdır. Bu hormonlar ayrıca insülinin etkisini törpüler, aynı miktar hormon daha az iş görür. Sabah tabağındaki karbonhidrat bu yüzden akşamki eğriyi birebir tekrarlamaz. Fark bazı kişilerde belirgin, bazılarında neredeyse yok.

Eski bir tartışma da burada devreye girer. Somogyi etkisi denen görüşe göre gecedeki düşük bir değer, sabaha karşı tepkisel bir yükselişle sonuçlanır. Sonraki çalışmalar bu zinciri çoğu kez doğrulamadı; şafak olayı ise gece düşüşü olmadan da ortaya çıkar. Sürekli glukoz takibi ikisini ayırt eder, çünkü gece boyunca eğrinin tamamını gösterir.

Uyanış manzarası aynı olsa da arkasındaki hikâye üç ayrı yoldan gelebilir. Ayrımı yapan şey uyanış anındaki tek bir sayı değil, gecenin tamamı. Bu yüzden yataktan kalkar kalkmaz alınan tek ölçüm çoğu zaman eksik kalır. Aynı kişide aynı saat bile günden güne farklı davranabilir. Uyku düzeni, akşam saatlerindeki yürüyüş ve ilacın etki süresi de tabloya karışır. Değerler günlerce inatçı seyrediyorsa doktorunuza sorun.