HbA1c hangi durumlarda yanıltır?

HbA1c, cepte taşınan küçük bir defter gibi çalışır ve bu defteri alyuvarlar taşır. Hücre kan dolaşımında kaldığı sürece şeker ona yapışır, kayıt birikir. Hücre sahneden çekildiğinde kaydı da onunla birlikte gider. Yani defterin kaç sayfa tuttuğunu hücrenin ömrü belirler.

Alyuvarlar erken yıkılırsa ya da yerlerini hızla yenileri alırsa, ortalama kayıt süresi kısalır. Kan kaybı, kan nakli, alyuvarların hızlı yıkımıyla giden hastalıklar ve gebeliğin ilerleyen dönemi bu grupta. Kalabalık gençleşir, defterler yarım kalır, sonuç olduğundan sönük çıkar.

Tersi de var. Hücreler beklenenden uzun yaşarsa şeker toplamak için fazladan zaman bulur. Demir eksikliği ve B12 eksikliği bu yönde iş görür; dalağı alınmış bir kişide de alyuvarlar dolaşımda daha uzun kalır. Böyle bir tabloda sonuç, gerçekte olduğundan yüksek görünür.

Bir de ölçümün kendisiyle ilgili bir başlık var: hemoglobinin farklı yapıdaki biçimleri. Kalıtımla gelen bu çeşitler laboratuvar yönteminin molekülü tanımasını zorlaştırır. Burada sorun alyuvarın ömründe değil, cihazın okumasında. Yöntemi değiştirmek bu engeli aşar.

Böbrek yetmezliği iki yönü birden barındırır; hem alyuvar ömrünü kısaltır hem de kanın kimyasını değiştirir.

Bir başka nokta, HbA1c’nin normal insanlarda bile tam aynı hızda dolmaması. Alyuvar ömründeki kişisel farklar, hiçbir hastalık yokken de sonucu kaydırır (Cohen ve ark., 2008). Şekerin hemoglobine tutunma hızındaki kişisel eğilim de aynı yöne çalışır.

Tablonun şüpheli hale geldiği anın kendine ait bir işareti var. Evde tutulan defterle laboratuvar kâğıdı inatla birbirini tutmuyorsa, bu tutarsızlık başlı başına bir bulgudur. Böyle bir durumda kandaki proteinlerin şekerlenmesini ölçen testler ve sürekli ölçüm verisi öne çıkar. Testin değeri de bu noktada anlaşılıyor: sınırlarını bilen bir ölçü, bilmeyen bir ölçüden daha kullanışlı.