Bakım devredilirken ilk ne el değiştirir?

Kapağı çevirmek, iğneyi takmak, ekranın yanmasını beklemek. Bir ankette 490 anne babaya, çocuklarının 38 diyabet becerisinden her birini kaç yaşında tek başına yapabilir hâle geldiği soruldu; bu liste daha önce diyabet ekiplerine de verilmişti. Otuz üç beceride ekiplerin söylediği yaş, ailelerin bildirdiği yaştan en az bir yıl büyük çıktı. Ustalaşma sırasında ise iki taraf büyük ölçüde birleşti.

Öne düşen işler elle yapılan, tekrarlanan işler: parmak ucundan ölçüm, kutunun hazırlanması. Kutuyu tanımak da bu uçta; hangi düğmenin ne yaptığı elle öğreniliyor. Hatası hemen geri dönen işler de erken yerleşiyor, düşen şekeri toparlamak bunlardan biri. Öbür uçta düzen ve öngörü isteyen işler duruyor: yükselmeyi önceden kesmek, dozu değiştirmek. Orada hatanın karşılığı gecikiyor, belirsiz kalıyor, bazen günler sonra başka bir ölçümün içinde görünüyor. Ergen çağında bu ikinci öbekte yeterlik hâlâ düşük bildiriliyor; ilk öbekteki işler o gençte yıllar önce yerleşmiş olsa bile.

Olgunluğuna göre fazla bağımsız kalan gençlerde tedaviye uyum daha zayıf, diyabet bilgisi daha eksik, hastane yatışı daha sık görülüyor. Yaş büyüdükçe bu fazlalık sıklaşıyor. Hangi tarafın önce geldiği tabloda durmuyor; ölçüler tek bir zaman kesitinden geliyor. Şeker tablosundaki fark ise sınırda kaldı. İki kardeşin sırası birbirini beklemiyor.

Bir alışkanlığın nasıl yerleştiğini ayrı bir yazı anlatıyor. Oradaki model tek kişilik: davranışı yapan ile alışkanlığı edinen tek insan. Vekâleten yürüyen bakımda bu ikisi ayrılıyor; sahneyi kuran biri, sahnede duran öteki oluyor. Sahneyi kuran kişi kutuyu masaya koyuyor, saati ayarlıyor, ortalığı sessizleştiriyor. Devir ilerledikçe iki rol üst üste biniyor ve kutuyu hazırlayan el ile sayıya bakan göz tek kişide toplanıyor.

Bakımını kendi yürütemeyen bir erişkinin yanındaki eş de bu bölünmenin içinde. Oda arkadaşı da öyle. Bilişsel işlev zayıfladığında karmaşık işler güçleşiyor: ölçümü sürdürmek, dozu değiştirmek, öğünün saatini ve içeriğini tutturmak. Uyarının neden gelmediğini ve o sırada dışarıdan ne görüldüğünü ayrı iki yazı ele alıyor; sonrasında ne yapıldığı da başka bir yazının konusu.

Sıra ters yönde de işliyor. Yıllarca kendi kutusunu kendi taşımış, kendi ölçümünü kendi yazmış bir kişinin akşamki ilacını bir süre sonra kızı hatırlıyor. Ekrandaki sayıyı önce o okuyor, dolabın üst rafındaki yedek kutuyu da o yerine koyuyor. Burada da elle yapılan işler önden geçiyor, ileriye bakan iş en sonda. Akşam ölçümünde ekranın başında iki kişi duruyor.