Diyabet diş etlerine dokunur mu?

Şekerin hangi organlara dokunduğunu çizen harita göz, böbrek, sinir, kalp, beyin ve bacak diye kuruluyor. Ağız o haritada geçmiyor. Oysa diş etini besleyen damarlar ince kılcallardır ve dişi çene kemiğine asan bağ dokusu sürekli bir bakteri yüküyle temas hâlinde. Harita eksik olduğu için buradaki tablo çoğu kişide diyabetle ilgisiz bir başlık sanılıyor.

Dişin kemiğe bağlanma biçimi bunu anlaşılır kılıyor. Diş bir çiviyle çakılı değil; kemikle arasında ince bir bağ dokusu var ve o bağı diş eti örtüyor. Diş eti kenarında bakteri tabakası biriktiğinde beden iltihapla karşılık veriyor. İltihap kısa sürerse yüzeyde kalıyor, uzun sürerse bağ dokusuna ve kemiğe iniyor; kemik geriliyor, diş desteğini yitiriyor. Bu ilerlemiş tabloya periodontitis deniyor. Diyabette iki şey aynı anda ağırlaşıyor: ince damarlar yıprandığı için doku daha zor besleniyor ve savunma hücreleri geç çalışıyor. Savunmanın neden yavaşladığı sorusu “Diyabette enfeksiyonlar neden daha sık?” yazısında karşılanıyor.

Gündelik hayatta ilk fark edilenler küçük şeyler oluyor ve iki katmana dağılıyorlar. Yüzeyde kalan iltihabın işareti fırçalarken gelen kanama ile sabah ağızda kalan madeni ya da bozuk tat; ağız temizlendikten sonra geri gelen koku da bu tarafa düşüyor. Desteğin geri çekildiğini gösterenler ise diş etinin çekilmesiyle dişin eskisinden uzun görünmesi ve ısırırken gelen hafif oynama. Muayenede ölçülen şey diş ile diş eti arasındaki cebin derinliği ve o cebin kanayıp kanamadığı. Sağlam dokuda bu cep sığ kalıyor ve dokunulduğunda kanamıyor; destek eridikçe derinleşiyor ve kanama başlıyor.

Uluslararası Diyabet Federasyonu ile Avrupa Periodontoloji Federasyonunun ortak uzlaşı raporu iki hastalığın ilişkisini baştan çift yönlü diye tanımlıyor. Raporun epidemiyoloji bölümünde toplanan ölçümler ise ilişkiyi tek bir uçtan, ağız tarafından okuyor.

Kılavuz tarafında ağız yalnız diş hekimliğinin konusu sayılmıyor. Bakım standartlarının kapsamlı değerlendirmeyi tarif eden bölümü, eş hastalıklar listesinde ağız muayenesine de yer veriyor. Aynı bölüm diş eti hastalığının diyabette daha ağır seyrettiğini ve daha yüksek bir ortalama şeker iziyle birlikte görüldüğünü yazıyor. Haritanın ters yönü, yani şekerden ağza giden kol, bu kayda dayanıyor.

Diş eti tarafının haritadaki öteki adreslerden ayrıldığı yer burası. Adreslerin çoğu tek yönde okunuyor: şeker organa dokunuyor. Diş eti tarafında ok iki uçlu ve ikinci ucu ölçen kanıt tedavi denemelerinden geliyor. Diş eti altındaki tabakanın temizlenmesini sınayan denemeleri bir araya getiren Cochrane derlemesi, tedaviden üç dört ay sonra yapılan ölçümde, tedavi görmeyen ya da olağan bakımı sürdüren gruba göre ortalama şeker izini daha düşük buldu. Derleme bu farkı klinik olarak anlamlı sayılan bir büyüklük diye tarif ediyor ve kanıtın güvenilirliğini orta düzeyde bildiriyor.