Dünyada kaç kişide diyabet var?

Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun en son hesabı 2024 yılını, iki yüz onu aşkın ülke ve bölgeyi kapsıyor; dayanağı yirmi yıla yayılmış iki yüz kırkı aşkın nüfus çalışması. Kendi ölçümü bulunmayan yerler için coğrafyası ve dili benzeyen ülkelerin verisinden yararlanıldı. Yirmi ile yetmiş dokuz yaş arasındaki erişkinlerde diyabetle yaşayanların sayısı 589 milyon çıktı. Tanısı konmuş olanlar da, henüz konmamış olanlar da bu toplamın içinde.

İkinci bir sayım daha var ve başka bir rakam veriyor. Dünya Sağlık Örgütü 2022 için 830 milyon bildiriyor; aynı serinin 1990 değeri iki yüz milyondu. Aynı sayfada iki ölçü yan yana: otuz iki yılda sayı dört katını aştı, oran yüzde yediden yüzde on dörde çıktı. Sayı kaç kişi olduğunu söylüyor, oran erişkinlerin ne kadarını.

İki rakamın arasındaki açıklık bir çelişkiden gelmiyor. Biri belirli bir yaş bandını sayıyor, öteki üst yaş sınırı koymuyor; toplama yöntemleri de ayrı. Ölçek sorusunun tek bir doğru rakamı yok; neyi saydığı belirtilmiş birkaç rakamı var. İkisinin de gösterdiği şey aynı yön.

Aynı hesap ileriye de bakıyor. Öngörü bir kehanet değil, bugünkü yaş yapısının ve bugünkü eğilimin ileriye taşınması. 2050 için öngörülen toplam 853 milyon; bugünkünün üstüne kabaca yarı yarıya bir artış. Nüfusun yaşlanması tek başına bile toplamı yukarı çeker, çünkü oran yaşla birlikte tırmanıyor.

Toplamın içinde görünmeyen bir bölüm var: tanısı hiç konmamış olanlar. Onlar da hesaba katılıyor, çünkü sayım yalnız kayıtlı tanıları toplamıyor. Bu payın kendisi ayrı bir ölçü; “Diyabetin ilk belirtileri nelerdir?” başlıklı yazı hem bu payı hem işaretleri taşıyor.

Bir oranın söyleyebileceğinin sınırı da var. Dokuzda bir, bir topluluğun toplamına ait bir ölçü; sokakta yürüyen her dokuz erişkinden birini işaret etmiyor — kişinin hangi tipte olduğunu, tanının hangi yaşta geldiğini, o yılların nasıl geçtiğini bu rakamların hiçbiri taşımıyor. Sayımların işi bir topluluğu ölçmek. Kaç kişi olduğu sorusunun cevabı bu iki hesapta.