Diyabet nedir, vücutta ne olur?
· 2 dk
Buradan başlayın · 1 / 12
Diyabet, kandaki glukozun hücrelere girip yakıt olmasını sağlayan düzenin bozulmasıdır. Pankreas yeterli insülin üretemez ya da vücut ürettiği insülini gerektiği gibi kullanamaz. Glukoz hücrelerin içine geçmek yerine kanda birikir. Halk arasındaki adı şeker hastalığı, tıptaki adı diyabetes mellitus.
Ekmek, pirinç ve meyve gibi karbonhidratlar sindirimin sonunda glukoza dönüşür ve kana karışır. Glukoz hücrelerin yakıtıdır. Ama hücre kapısını kendiliğinden açmaz. Kan glukozu yükselince pankreas insülin salgılar; insülin o kapıyı açan anahtardır. Karaciğer de aynı anda kendi glukoz üretimini kısar. Düzen çalıştığı sürece sabah da akşam da sayı dar bir aralıkta kalır.
Diyabette bu düzen iki uçtan bozulur. Ya pankreastaki insülin üreten beta hücreleri yıkıma uğrar ve anahtar hiç çıkmaz ortaya, ya da anahtar vardır ama kilit ona eskisi kadar yanıt vermez. İkincisine insülin direnci adı veriliyor. Pankreas bir süre fazladan salgılayarak açığı kapatır; yıllar içinde bu telafi yetişmez. Amerikan Diyabet Birliği’nin bakım standartları bu iki yolu ayrı tanımlıyor: tip 1’de otoimmün yıkım, tip 2’de otoimmün olmayan ilerleyici salgı kaybı. Karaciğer de bu tabloda susmaz; kana glukoz vermeyi sürdürür.
| Tür | Vücutta ne oluyor |
|---|---|
| Tip 1 | Bağışıklık sistemi kendi beta hücrelerini yıkıyor, insülin üretimi tükeniyor. |
| Tip 2 | İnsülin üretiliyor ama hücreler yanıt vermiyor, üretim zamanla yetişemiyor. |
| Gebelik diyabeti | Gebelik hormonları insülinin işini zorlaştırıyor, doğum sonrası risk sürüyor. |
| Diğer türler | Genetik bozukluklar, pankreas hastalıkları ve bazı ilaçlar da tabloyu üretiyor. |
Tanı aldığım hafta diyabeti tek bir sayı sandım. Sabah aç karnına ölçtüğüm değer iyi çıkarsa o gün hastalık yokmuş gibi geliyordu. Beta hücresi, insülin direnci, karaciğer — bunları birbirine bağlayan bir resim yoktu kafamda. Yanıldığım yer şurasıydı: diyabet ölçtüğüm sayı değil, o sayıyı üreten düzenin kendisi. Sayıyı okumayı çabuk öğrendim; düzeni okumak yıllarımı aldı.
- Şeker hastalığı ile diyabet aynı şey mi?
- Aynı şey; diyabet hekimlik dilindeki ad, şeker hastalığı ise günlük dildeki karşılığı. Tam adı diyabetes mellitus, yani ballı akış — idrarın tatlanmasından geliyor.
- Kan şekeri ile glukoz aynı şey mi?
- Kanda ölçülen şeker glukozdur; sofradaki toz şeker ise sindirimde glukoz ve fruktoza ayrılan sükrozdur. Kan şekeri, kandaki glukozun günlük adından başka bir şey değil.
- Diyabet şeker yemekten mi çıkıyor?
- Tek başına tatlı yemek bu tabloyu başlatmıyor. Tip 1 diyabeti bağışıklık sistemi tetikliyor; tip 2 diyabette kalıtım, kilo, hareketsizlik ve yaş bir arada rol alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü uzun süre yüksek kalan glukozun özellikle sinirlere ve damarlara ciddi zarar verdiğini söylüyor. Yıpranma çoğu zaman sessiz ilerliyor. Tipi ne olursa olsun bu risk ortak. Diyabetin adını koymak onu yönetmek demek değil. Ama düzeni tanımadan sayıları okumak zor. Hangi tipte olduğunuz, hangi mekanizmanın aksadığı ve hangi ölçümün sizin için anlamlı olduğu birbirine bağlı. Bir sonraki randevuda defterinize şu satırı yazabilirsiniz: bendeki tablo hangi tipe uyuyor ve bunu hangi bulgulara dayanarak söylüyorsunuz?
Kaynaklar
Erdo. Diyabetle yaşıyorum, ForMyGluco'yu kendim için yazdım. Hekim değilim.