Tedavi neden zamanla değişir?

Pankreasta insülin üreten beta hücreleri sınırlı bir kapasiteyle çalışır. Tip 2 diyabette bu kapasite tanı anında bile bir miktar azalmış durumda ve yıllar içinde düşmeye devam eder. Bir ilacın işi, o anda kalan kapasiteyi ve dokuların yanıtını kullanmak. Kapasite küçüldükçe aynı desteğin karşılığı da küçülür. Değişen ilaç değil, altındaki zemin.

Sık duyulan bir yorum var: “vücut ilaca alışır, o yüzden etkisi geçer.” Bu doğru değil. Molekülün kendisi zamanla körelmez; körelen, arkasındaki üretim kapasitesidir ve fark tam olarak buradan doğar. Aynı anahtar aynı kilidi açmaya devam eder, ama kilidin ardındaki oda küçülmüştür.

Bu tablo tahmin değil; binlerce kişiyi yıllarca izleyen çalışmalar aynı yöne işaret ediyor. Tanıdan üç yıl sonra tek bir ilaçla hedefe ulaşan kişilerin oranı kabaca yarı yarıya; dokuzuncu yılda dörtte bire iner. Yani çoğunluk için birden fazla ilaç, istisna değil kural. Hastalıkla geçen her yıl bu ihtimali biraz daha büyütür.

Bu yüzden listeye yeni bir ad eklenmesi bir tedavi kararıdır. Hastalığın zemini kaymıştır; tedavi de onun peşinden gider. Beslenme ve hareket bu zemini yavaşlatır; belirgin ve korunan bir kilo kaybında değerlerin bir süre ilaçsız hedefte kaldığı da oluyor. Bu dönemin adını ve sınırlarını ayrı bir yazı anlatıyor. Yine de zemin çoğu kişide yavaşça kaymayı sürdürür ve tedavi bir noktada yine değişir.

Kapasite kaybı tek gerekçe değil. Böbrek işlevi düştüğünde bazı aileler tabloda kalamaz. Kalp yetmezliği ya da damar hastalığı varsa, seçim yalnızca şeker düşürme gücüne göre değil kalbe ve böbreğe sağladığı korumaya göre şekillenir. Kilo yönü de belirleyici olur; gebelik planı, karaciğer durumu ve aynı anda kullandığınız başka ilaçlar listeyi yeniden kurar. Hangi ailenin kime uyduğu, bütün tabloya bakan hekimin değerlendirmesine kalır.

Tedavi planı bu yüzden sabit bir belge değil, düzenli aralıklarla elden geçen canlı bir metin. Kayıtları biriktirmek ve kontrol randevusuna bunlarla gitmek gözden geçirmeyi kolaylaştırır. Değişimin gerekçesini bilmek, kararı ortak bir karara dönüştürür.