Diyabet ilaçları kilo aldırır mı?

Kilo, alınan ve harcanan enerjinin uzun vadeli bakiyesidir. Bir ilaç bu bakiyeye üç kapıdan dokunur: bedenden çıkan glukoz miktarı, iştahın gücü ve dokuların depolama eğilimi. Hangi kapıdan girdiği yönü belirler; açıklığın genişliği bedenden bedene başkadır.

Birinci kapı yeni bir fikir değil, tersine çevrilmiş eski bir tablo. Yüksek şekerde kalorinin bir bölümünün idrarla kaybedildiğini anlatan ayrı bir yazı zaten var. Buradaki ek şu: tedavi şekeri aşağı çektiğinde o sızıntı kapanır ve aynı öğün artık bedende kalır. Tartıdaki artışın bir bölümü bu yüzden ilacın işini yaptığının kanıtıdır. Ölçüm düzelirken tartının yukarı gitmesi çelişki sayılmaz.

İkinci kapı iştahtır. İnsülin ve pankreası uyaran ilaçlar kan şekerini aşağı çekerken düşük şeker riskini de beraberinde getirir. Bunu bilen kişi, güvende kalmak için fazladan yer. Literatürde bunun adı “savunma amaçlı atıştırma”; bir zayıflık değil, beklenen bir davranış kalıbı.

Üçüncü kapı dokunun kendisinde açılır. İnsülin depolamayı destekleyen bir hormondur; glitazon grubunda yağ dokusunun genişlemesine sıvı tutulması da eklenir, tartı bu ikisini ayırmaz. Erken haftalardaki hareketin bir bölümü bu yüzden yağ değil sudur. Sıvı hızlı gelir ve hızlı gider; yağ ise yavaş birikir.

Ters yöndeki iki aile başka yollardan çalışır. SGLT-2 inhibitörlerinde kapı yine idrardır; kalori oradan gider. Kâğıt üzerindeki hesap büyük bir kayıp vaat eder, gerçek düşüş daha ölçülüdür, çünkü beden açığı bir ölçüde telafi eder. GLP-1 agonistleri ise iştah ve mide boşalması üzerinden çalışır; tokluk hissi uzar.

Bu tabloyu okurken bir ayrımı elde tutmak gerekir: ilaç tek girdi değildir. Hareketli geçen bir günle çoğu saatini oturarak geçiren bir gün aynı bakiyeye yazılmaz. Kemerin hangi deliğe geldiği de bazen banyo tartısından daha çok şey söyler. Kilo yönü, ilaç seçiminde tek başına karar vermez; böbrek ve kalp durumu da aynı masada durur.