Bir alışkanlık nasıl yerleşir?

Modelin çekirdeğinde iki parça var: bir ipucu ve onun ardından gelen davranış. İpucu bir saat, bir mekân ya da biten başka bir iş olabilir. Aynı ipucunun ardından aynı şey yeterince kez yapıldığında ikisi arasında bir bağ kurulur ve davranış giderek daha az düşünmeyle başlar. Bağı kuran şey davranışın karşılığı değil, eşleşmenin tekrarı. Hoşa giden bir sonuç tekrarı sürdürmeyi kolaylaştırır, ama bağın kurulma koşulu sayılmaz. Aynı mekanizma kötü giden alışkanlıklarda da işler ve iyiyi kötüden ayırmaz.

Davranış kendi başına ezberlenmez, içinde yapıldığı sahneyle birlikte ezberlenir. Tezgâhın hep aynı köşesi, hep aynı çekmece, günün hep aynı saati. Sahne sabit kaldıkça tetikleme güçlenir ve davranışın başlaması için ayrı bir hazırlık gerekmez. Sahne değiştiğinde ise dayanak zayıflar: taşınma ya da iş değişikliği bağı gevşetir ve davranış yeniden karar gerektirir hale gelir. Böyle bir geçiş sonucu tek başına belirlemez, ama yıllanmış bir davranışı bile yeniden tartışmaya açar. Yeni bir davranış da boşlukta tutunmaz, her gün zaten yapılan bir şeyin hemen yanına yerleşir.

Otomatikleşme düz bir çizgi izlemez. Doksan altı kişinin kendi seçtiği bir davranışı on iki hafta boyunca aynı bağlamda tekrarladığı bir günlük yaşam çalışmasında, eğri başta hızlı yükseldi, sonra yavaşladı ve iki ay dolayında düzleşti. Aynı çalışmada kişiler arasındaki fark birkaç haftayla birkaç yüz gün arasında gidip geldi. Basit davranışlar çabuk oturdu, çok adımlı rutinler ise hem geç oturdu hem de daha düşük bir otomatiklik düzeyinde kaldı. Eğrinin sonuna doğru her yeni tekrarın kattığı fark küçülür, ama davranış artık kendini taşır.

Bir günün atlanması eğriyi bozmaz. Kaçırılan tek bir fırsat ilerlemeyi durdurmadı ve eğri ertesi gün kaldığı yerden devam etti. Kesintisiz seri, alışkanlığın koşulu değil. Uzun bir ara ise başka bir şey, orada bağ gerçekten zayıflar. Yine de sıfırdan başlanmaz, çünkü eski eşleşme tümüyle silinmez. Bir hafta hiç yapılmayan bir davranış, aynı sahneye dönüldüğünde kendini yeniden hatırlatır. Geri düşüş, sürecin içinde beklenen bir dalgalanma.

Diyabette tedavinin büyük kısmı tek seferlik bir karar değil, tekrarlanan bir dizi: ilaç saati, ölçüm, hareket, kayıt. Bunların bir kısmı tek hareket, bir kısmı çok adımlı rutin ve ikincisinin geç oturması beklenen şey. Dördünün ortak yanı, karşılığın hemen görünmemesi. Bugün yapılan bir ölçümün getirisi o gün hissedilmediğinden, davranışı taşıyan şey hissedilen bir kazanç olamaz. Taşıyan şey sahnenin sabitliğidir: karşılığı geç görünen davranış tam da bağlama tutunduğu için sürer. Bu yüzden bağlamın kaydığı dönemler ayrıca dikkat ister. Taşınmada ya da iş değişikliğinde ilk düşen halka en otomatikleşmiş olanıdır ve düşüş fark edilmeden gerçekleşir, çünkü davranışı başlatan zaten karar değildi. Yeni bir düzende ilk kurulacak şey, davranışın bağlanacağı sahnedir.