Ayak muayenesinde ne yapılır?

Diyabette ayak sessizce yıpranan bir bölge. Sinir hasarı duyuyu köreltir, dolaşımdaki azalma dokuyu zayıflatır; ikisi birleşince ayakkabının vurduğu yer fark edilmeden yaraya döner. Hekim ya da diyabet hemşiresi önce ayakkabıyı ve çorabı çıkarttırır. Çıplak ayak olmadan hiçbir basamak çalışmaz.

İlk katman duyu, en yaygın yöntemi de monofilaman testi. Standart kalınlıkta esnek bir naylon iplik, ayak tabanının belirli noktalarına hafifçe kıvrılacak kadar bastırılır. Kişi gözlerini kapatır ve her dokunuşta hissedip hissetmediğini söyler; hissedilmeyen noktalar koruyucu duyunun azaldığına işaret eder. Kılavuzlar tek yönteme güvenmiyor. Titreşen bir diyapazon baş parmağın kemikli sırtına dayanır; kişi titreşimin durduğu anı söyler. Soğuk metal, iğne ucu ve aşil refleksi de aynı katmanı yoklar.

İkinci katman dolaşım: hekim ayak sırtında ve iç bileğin arkasında nabız arar. Nabzın alınamaması, bacağa giden kanın azaldığını düşündürür. Yürürken baldırda başlayan ve durunca geçen ağrı da aynı tarafa işaret eder. Bir yokuş ya da uzun yürüyüş bunu açığa çıkarır; ev içinde sessiz kalır. Şüphe varsa bilek ile koldaki basıncı karşılaştıran bir ölçüm devreye girer.

Üçüncü katman derinin kendisi. Parmak araları özellikle önemli: orası nemli kalır ve gözden kaçar. Nasır masum görünür ama altında biriken basınç dokuyu içeriden aşındırır; kuruluk, çatlak ve renk farkı da kayda geçer. Muayene ayakkabıyla biter, çünkü tabanlığın aşınma izi ayağın nereye bastığını anlatır.

Açık bir yara ya da derin bir çatlak çıkarsa bakılan şey büyüklüğü değil, çevresidir. Kızarıklığın yayılması, şişlik, dokununca duyulan sıcaklık, akıntı ve koku enfeksiyon tarafına işaret eder. Ateş her zaman eşlik etmez; duyusu körelmiş ayakta ağrı da bu listeye girmez. Böyle bir ayak yıllık takvime bırakılmaz; yaranın izlemi diyabetik ayak ekibinin işi.

Monofilaman testi acıtır mı?

Hayır, iğne değil; iplik deriye yalnızca kıvrılacak kadar dokunur ve saniyeler sürer. Testin derdi ağrı duyusu değil, hafif dokunuşun fark edilip edilmemesi.

Duyu kaybı çıkarsa bu ne anlama gelir?

Koruyucu duyunun azaldığı anlamına gelir; kişi ayağına gelen basıncı ve sürtünmeyi eskisi gibi haber alamaz. Böyle bir ayakta uyarı ağrıdan değil görüntüden gelir: çorapta kalan iz, kızarıklık, yeni bir nasır. Sonuç bir hastalık tanısı değil, izlemin sıklaşmasını gerektiren bir işaret.

Duyu normal çıkarsa dolaşım da normal midir?

İkisi ayrı yollar: duyusu tam olan bir ayakta nabız zayıf çıkabilir, tersi de görülür. Kılavuzlar bu yüzden iki değerlendirmeyi birlikte istiyor.

Muayene yalnız yara aramaz; yarayı hazırlayan üç zemini de görünür kılar: körelen duyu, azalan kan akışı, zorlanan deri. Sonuç bir risk basamağına oturur; o basamak izlemin sıklığını belirler. Kılavuzlar düşük basamakta yılda bir değerlendirmeyi yeterli sayıyor; duyu kaybı ya da nabız zayıflığı varsa aralık kısalıyor. Muayenenin bütün değeri erken olmasında.