Yaralar neden geç iyileşir?

Deri kapanırken sırayla çalışan dört ekip var. Önce kanama durur ve pıhtı yüzeyi örter. Sonra temizlik ekibi gelir: savunma hücreleri ölü dokuyu ve mikropları toplar. Ardından yapı ekibi yeni kılcal damar örer ve boşluğu taze dokuyla doldurur. En sonda kolajen yeniden dizilir, yara yeri haftalar boyunca sertleşerek güç kazanır.

İlk aksama temizlik basamağında görülür: yüksek glukoz, savunma hücrelerinin yara yerine gitme ve mikrop yutma becerisini zayıflatır. Aynı zamanda bu aşama bitmek bilmez; iltihap hücreleri yerinde kalır ve sıradaki ekibe yer açmaz. Yara ilerlemez, ilk basamakta takılır.

İkinci aksama damar örme basamağındadır: yeni doku ancak yakınında bir kılcal damar varsa beslenir, çünkü oksijen çok kısa mesafe taşınır. Diyabette damarın iç yüzeyi yıpranmıştır ve yeni damar çağıran sinyaller zayıf çıkar. Bacak damarları da daralmışsa bölgeye ulaşan kan zaten azdır. İki eksiklik üst üste biner ve doku oksijensiz kalır.

Üçüncü aksama yapı malzemesindedir; kolajen üreten hücreler yavaş çalışır ve ortaya çıkan doku hem az hem düzensizdir. Aynı anda dokuyu söken enzimler fazla mesai yapar ve yapım ile yıkım arasındaki denge yıkım tarafına kayar. Kapanan yüzey de eskisi kadar sağlam olmaz; aynı yerin yeniden açılması bu yüzden sık görülür.

Bu aksamaların toplamı bir zaman kaybıdır ve zaman mikropların yararınadır. Açık kalan her gün yerleşme için fazladan bir fırsattır; biriken tabaka ilacın dokuya ulaşmasını da zorlaştırır. Mutfakta olan bir kesik ya da bahçede giren bir diken, sağlıklı bir deride bir haftalık iştir. Aynı yara diyabette haftalarca açık kalır.

Yönünü kaybeden bir yaranın kendi işaretleri var: kızarıklığın kenardan dışarı yayılması, şişlik, dokunulduğunda artan ısı, akıntı ve koku. Bunlar iyileşmenin durduğunu değil, tersine döndüğünü anlatır. Zaman ölçeği de bu tablonun parçası. Kızarıklığın sınırı saatler içinde genişliyorsa yara bir sonraki randevunun konusu olmaktan çıkar; aciliyet yazısı bunu aynı gün değerlendirilen işaretler arasında sayıyor. Sinir hasarı olan bir ayakta bu tabloya ağrı eşlik etmeyebilir; ağrının yokluğu tabloyu hafifletmez. Ayağın neden ayrı bir başlık sayıldığını ayrı bir yazı ele alıyor.

Zincirin her halkasında aynı zemin var: glukozun uzun süre yüksek seyretmesi. Kolajen sertleşir, damarın iç yüzeyi yıpranır, savunma hücreleri yavaşlar. Sigara ve dolaşım sorunu aynı yönde iter. Bu yüzden bir yaranın seyri yalnız yaraya bakılarak okunmaz; kâğıt kesiği kadar küçük bir açıklık bile o zemin üzerinde durur.