Nöropati nedir?

Sinir bir kablo değil, canlı bir dokudur. Sinirin kendi kılcal damar ağı vardır ve lifleri o ağ besler. Uzun süre yüksek seyreden glukoz bu ince damarları daraltırken, sinir hücresinin içindeki kimyayı da bozar. Artık ürünler birikir, lifi saran kılıf incelir ve iletim yavaşlar. Sıra en uzun liflerdedir, çünkü onların beslenmesi en kırılgan olanıdır. Gövdeden en uzak yer ayaklardır.

Yayılma rastgele değil. Tablo ayak parmaklarından başlar, iki tarafta birden yürür ve yıllar içinde önce bileğe, sonra baldıra çıkar. Eller sıraya çok daha geç girer. Bu düzene uzunluğa bağlı tutulum deniyor: en uzun lif ilk, en kısa lif son etkilenir. İki ayağın aynı anda ve aynı hizada tutulması, tabloyu başka sinir sorunlarından ayıran işarettir. Diyabetik nöropatinin en sık görülen biçimi budur.

Aynı hasarın iki yüzü var ve ikisi çok farklı görünür. Bir kişide yanma, batma ve elektrik çarpması gibi ağrı öne çıkar; gece yatakta artar, yorganın ağırlığı bile rahatsız eder. Başka bir kişide hiçbir şey hissedilmez ve bu sessiz yüz daha hafif değildir. Duyunun körelmesi yıllar boyunca kendini belli etmeden ilerler; bunun ayakta neye mal olduğunu ayak yazısı ele alıyor. Sessiz yüzün işareti bir belirti değil, bir eksilmedir: karanlık bir koridorda dengenin bozulması, ayağın nerede durduğunu gözle doğrulama ihtiyacı.

Otonom kol ayrı bir başlıktır ve bedenin istemsiz işlerini tutar. Mideyi boşaltan kaslar yavaşlarsa yemek beklenenden geç ilerler; kahvaltıdan saatler sonra midede dolgunluk kalır ve yemeğin kana geçme zamanı öngörülmez hâle gelir. Yataktan hızlı kalkınca tansiyonu ayarlayan refleks gecikirse baş döner, göz kararır. Merdiven çıkarken kalp hızının doğal esnekliği azalır. Deriyi nemlendiren ter sinirleri köreldiğinde ayak derisi kurur ve çatlar.

Aynı kolun içinde bir de uyarı görevi var: şeker düşmesinin ilk sinyalleri bu sinirlerden çıkar. Onlar köreldiğinde sinyaller zayıflar; düşüş çoğu zaman ancak ölçümle fark edilir. Buna hipoglisemi farkındalık kaybı deniyor; ayrı bir yazının konusu. Aynı yol kalpten gelen ağrı haberini de taşır. O haber zayıfladığında göğüs ağrısının yerini olağandışı bir yorgunluk, nefes darlığı ya da bulantı alabilir. Kalp tarafının neden şikâyet beklenmeden izlendiğini kalp yazısı anlatıyor.

Nöropati sessiz ilerlediği için belirti beklenmeden muayenede aranır; ayakta neye, neyle bakıldığını ayak muayenesi yazısı anlatıyor. Zemin ortak: glukozun uzun yıllar yüksek seyretmesi. Sigara, yüksek tansiyon, kan yağları ve alkol aynı damar yatağını ayrıca zorlar. Yıpranma bir günde olmaz, bir günde geri de dönmez. Yürüyüş sırasında zemini eskisi gibi okuyamamak, sabah ilk adımda tabanın yabancı gelmesi — tablonun günlük hayattaki karşılığı budur.