C-peptid testi neyi gösterir?

Pankreastaki hücreler insülini tek parça halinde yapmaz. Önce proinsülin adlı uzun bir zincir çıkar ortaya, sonra hücre bu zincirin ortasından bir parça keser. Kesilen parçanın adı C-peptid, kenarda kalan kısım ise insülin. İkisi kana birlikte ve eşit sayıda geçer, yani biri ne kadarsa diğeri de o kadardır.

Fabrikada üretilen insülinde böyle bir kesim yoktur, şişedeki ilaç yalnızca hormonu taşır. Çantasında insülin taşıyan birinde bile ölçüm, pankreasın kendi payını ayrı gösterir. İki kaynak birbirine karışmaz.

Doğrudan insülin ölçmek aynı işi görmez, çünkü insülin kandan hızla kaybolur ve karaciğer, hormonun yarısını daha bedene yayılmadan tutar. C-peptid ise daha yavaş temizlenir, karaciğere de takılmaz. Bu yüzden pankreasın üretimini insülinin kendisinden daha sadık yansıtır.

Ölçüm tek bir soruya değil, birkaç ayrı soruya cevap arar. Hangi soru öndeyse, sonuç da ona göre ağırlık kazanır:

Sonucu okurken zamanlama önem taşır, çünkü tanının ilk günlerinde iki tablo birbirine çok benzer ve erken bakılan bir C-peptid ayrımı keskinleştirmez. Aradan yıllar geçtikçe fark belirginleşir. Böbrekler bu parçayı kandan temizler, o yüzden böbrek işlevi zayıfladığında sonuç olduğundan yüksek görünür. Mutfaktan yeni kalkmış birinin sonucu da aç karnına gelen birininkinden yüksek çıkar, çünkü pankreas o anki duruma göre salgı yapar.

C-peptid günlük takibin parçası değil. Kolun içinden alınan bir kan örneği yeter, laboratuvar bu örneğe sabah aç karnına ya da bir öğünün ardından bakar. Verdiği bilgi o günün şekeri değil, pankreasın kapasitesidir. Kapasite sabit değil, yıllar içinde değişir. Eski bir sonuçla yenisi arasındaki fark, gidişin yönünü de anlatır. Bağışıklık sisteminin işin içinde olup olmadığı ise bambaşka bir soru; onu antikor testleri araştırır ve o testleri anlatan ayrı bir yazı var. İki sonuç birlikte tabloyu netleştirir.