Şeker yükleme testi (OGTT) nedir?

Test, her seferinde aynı ölçüde hazırlanan tatlı bir çözeltinin içilmesiyle başlar. Önce bir kan örneği alınır, sonra belirli bir beklemenin ardından aynı işlem tekrarlanır. Sorulan soru tek: yük verildikten sonra değer geri iniyor mu, iniş ne kadar sürüyor? Yanıt güçlüyse değer yükselir, tepe yapar ve çabucak iner. Yanıt zayıfsa iniş uzar. Testin okuduğu şey, beklemenin sonunda gelinen noktadır.

Tek bir kan örneği bir fotoğraftır. Yükleme testi ikinci bir kare ekler; iki kare yan yana gelince hareket görünür. Bekleme salonundaki sandalyeden kalkılmamasının nedeni de bu düzenle ilgili. Çalışan kas kandaki glukozu kendi içine çeker; merdiven çıkmak ya da koridorda tur atmak eğriyi olduğundan aşağı büker. Sigara içmek de aynı şekilde tabloyu kaydırır. Herkes aynı koşullarda ölçülsün diye çantadaki atıştırmalık da kapalı kalır.

Eğrinin biçimini birbirinden ayrı iki güç belirler. Birincisi, içilen şekerin bağırsaktan kana geçme hızıdır. İkincisi, pankreasın devreye girip fazlalığı hücrelerin içine yollama becerisidir. Bu iki güç birbirine yetişiyorsa tepe alçak kalır ve iniş çabuk biter. Yetişemiyorsa tepe geç gelir, iniş uzar. Test bunları tek tek ayırmaz; ikisinin ortak sonucunu tek bir ölçümde toplar.

Eğrinin biçimini yalnızca pankreasın hâli belirlemez; araya giren birkaç etken daha var.

• Önceki günlerin beslenmesi: karbonhidrattan uzak geçen birkaç gün, vücudun yükü karşılama becerisini geçici olarak azaltır.
• Test sırasındaki hareket: kısa bir yürüyüş bile kasların glukozu çekmesiyle eğriyi büker.
• Araya giren enfeksiyon, ateş, yaralanma ve ağır stres.
• Kortizon türevleri ve idrar söktürücü ilaçlar.
• Uzun süre yatakta kalmak; hareketsizlik vücudun glukozu karşılama gücünü zayıflatır.

Gebelikte yükleme testinin ayrı bir yeri var. Aç karnına bakılan tek bir sonuç, ilerleyen dönemde ortaya çıkan zorlanmayı çoğu zaman ele vermez. Zorlanma ancak yük verildiğinde görünür. Bu testin gebelikteki zamanlaması, basamakları ve ayrı ölçütleri gebelik diyabetini anlatan ayrı bir yazıda duruyor.

Testin bilinen bir zayıf yanı da var. Aynı kişide günler arayla tekrarlandığında sonuç tıpatıp aynı çıkmaz; yükleme sonrası değerin tekrarlanabilirliği düşüktür. Bu yüzden sonuç tek başına değil, kişinin bütün tablosuyla birlikte okunur. Erken bir sabahta, aç bir mideyle ve uzun bir beklemeyle geçen bu zahmetin karşılığı yine de açık: tek bir sayının gizlediği yavaşlamayı görünür kılar.