Çocuk hastalığını anlar mı?

Çocukların hastalık düşüncesini inceleyen klasik bir çalışmada açıklamalar altı basamağa ayrıldı ve bu basamaklar bilişsel gelişimin üç büyük evresiyle örtüştü. En küçüklerde sebep, hastalıkla yan yana duran herhangi bir şey oluyor: hava ya da o gün yaşanan bir olay. Sonraki basamakta çocuk sebebi bulaşmaya ve dokunmaya bağlıyor. Bedenin içindeki bir işleyişten söz edebilmek en sona kalıyor.

Diyabetli çocukların da katıldığı bir çalışma yine basamaklı bir gelişim buldu. Yüz elli sekiz çocukla yapılan görüşmelerde hastalığın sebebine dair düşünceler gelişimsel bir sıra izledi; araştırmacılar bu sırayı kendi modelleri olarak adlandırdı ve merkezine algıyı koydu. O çalışmada hastalık düşüncesinin dış etkenlerden görece bağımsız geliştiği de bildirildi.

Sahnenin ayrıntıları erken yerleşiyor: çekmecenin yeri, cihazın çıkardığı ses. İçeriden duyulanı sözcüğe çevirmek ise dil istiyor ve o dil geç geliyor. Okul öncesi yaşta hipoglisemide baskın belirti davranışta beliriyor; onu bildiren de çocuğun kendisi olmuyor. Düşüşün dışarıdan hangi işaretlerle göründüğü ayrı bir yazının konusu; buradaki soru, çocuğun o anı kendi sözcükleriyle tarif edip edemediği. Bir çocuk kendini iyi hissetmediğini söyleyebilir, ne olduğunu ayırt edemez.

Kavramak ile taşımak ayrı iki iş. Tip 1 diyabetli ergenlerde diyabete bağlı sıkıntı yaklaşık her üç kişiden birinde bildiriliyor ve insülinin daha düzensiz kullanıldığı dönemlerle birlikte anılıyor. Bu sıkıntının depresyondan nerede ayrıldığını ve nasıl tanındığını ayrı bir yazı ele alıyor.

Basamağın nerede durduğunu gösteren şey çocuğun kendi sorusu. Çocuğun bir süre sonra o soruyu yeni sözcüklerle sorması, ekrandaki sayıyı önce söyleyip sonra yorumlamaya başlaması. Sebebi nereye koyduğu da kendi sözlerinde görünüyor: dışarıdaki bir şey mi, dokunmayla geçen bir şey mi, yoksa içeride yürüyen bir şey mi. Bakan kişi bu tartıyı yalnız çocuk için yapmıyor; kendi bakımını yürütemeyen bir erişkinin yanında da karşısındakinin neyi bildiğini dışarıdan okuyor.