Diyabet ellere ve eklemlere dokunur mu?

Kanda uzun süre yüksek kalan glukoz, dolaşırken proteinlere yapışır. Kolajen bu yapışmadan en çok etkilenen protein, çünkü yavaş yenilenir; deride ve tendonda yıllarca yerinde kalır. Şeker molekülleri kolajen demetlerini birbirine çaprazlama bağlar; doku sertleşir ve kayganlığını yitirir. Elde bedeli hemen görünür, çünkü el her gün kayan tendonlarla çalışır.

Tablo tek bir hastalık değil, birbirine komşu birkaç tanedir. Tetik parmak, parmağı bükünce takılan ve ancak zorlanınca boşalan bir tendondan çıkar. Karpal tünelde bilekteki dar geçitte sinir sıkışır; gece uyandıran uyuşma tipiktir. Uyuşmanın gece gelip gitmesi ile gündüz de sürmesi ayrı şeyler. Başparmak dibindeki kas yastığının incelmesi ve elden kayan anahtarlar, sinirin uzun süredir sıkıştığını gösterir; bu noktada beklemenin bedeli kalıcı olur. Dupuytren avuç içinde sert bir bant kurar ve parmağı yavaşça içeri çeker. Donuk omuz ise eklem kapsülünün kalınlaşmasıyla kolu yukarı kaldırmayı zorlaştırır.

Sınırlı eklem hareketi bu ailenin en sessiz üyesi. Başlangıçta ağrı yapmaz, yavaş yerleşir ve fark edilmesi yıllar alır. Muayenede kişi iki avucunu birbirine yapıştırır; parmak aralarında ışık kalıyorsa hareket kısıtlıdır. Elini masaya düz bastırmak da aynı şeyi gösterir. Bir kavanoz kapağı, gömlek düğmesi ya da kalem tutmak zorlaşınca kişi bunu yaşa yorar.

Bu tabloların önemi yalnız verdikleri rahatsızlıkta değil. Araştırmalar, elinde sınırlı hareket olan kişilerde göz ve böbrek tutulumunun daha sık bulunduğunu gösteriyor; el bir bakıma damar tarafının aynası. Bu bir tanı değil, bir ipucu. Eldeki sertlik göz ve böbrek izleminin takvimini gündeme getirir; o takvimi bakım ekibi kurar. Pratik bir yan daha var: donuk omuz olan bir kolda sensör takmak ve tarama yapmak zorlaşır. Yani el ve omuz, diyabetin günlük yönetimine de dokunur.

Bu tablolar yalnız tip 1 diyabette mi görülür?

Hayır, her iki diyabet tipinde de karşılaşılıyor. Belirleyici olan tip değil; diyabetin süresi ve yaş öne çıkıyor. Uzun süredir diyabeti olan kişilerde sıklık artıyor.

Ağrı yoksa önemsiz mi?

Sınırlı eklem hareketinin en sık atlanma sebebi ağrısız olması. Ağrının yokluğu tablonun küçük olduğunu göstermiyor; el gücü ve ince hareket sessizce azalıyor.

Sertlik geri döner mi?

Sınırlı eklem hareketinde kolajendeki çapraz bağlar yıllar içinde birikir ve kendiliğinden çözülmesi beklenmiyor. Tetik parmak ile karpal tünelin tedavi seçeneği var. Yine de diyabette yanıt daha yavaş, tekrarlama daha sık.

El ile ayak arasındaki bağ ilk bakışta belli olmaz; ikisinde de asıl olay dokunun esnekliğini yitirmesi. Ayakta buna yaygın bir duyu kaybı eklenir; elde şikâyet daha çok harekette ortaya çıkar. Bu yüzden eldeki sertlik erken bir işaret sayılır: ağrısız, yavaş ve okunması kolay. Bardak tutarken ya da saat takarken çıkan zorlanma, çoğu kişinin diyabetle ilişkilendirmediği ilk ipucu.