Diyabette enfeksiyonlar neden daha sık?

Enfeksiyona yatkınlık, diyabet metinlerinde nedeni açılmadan kullanılan bir ifade. Oysa yatkınlığın adresi belli ve tek bir yer değil. Bir mikrop deriden ya da soluk yolundan içeri girdiğinde savunma sırayla çalışır: önce çağrı çıkar, sonra hücreler olay yerine yürür, ardından işaretleme ve yutma başlar. Bu sıranın birkaç halkası aynı anda yavaşladığında mikrop yerleşmek için fazladan zaman kazanır.

Aksama daha ilk halkada başlıyor. Yüksek glukozda ilk varan savunma hücrelerinin damar duvarına tutunması, yuvarlanması ve olay yerine yürümesi bozuluyor; hücreler geç ve azalarak varıyor. Vardıklarında yutma işi de eksik yürüyor, ama bu iki aksamanın açık bir yara yüzeyindeki karşılığı yara yazısının konusu. Sıranın daha az bilinen yeri bir sonraki adımda. Kandaki tamamlayıcı proteinlere şeker bağlandığında mikrobun işaretlenmesi aksıyor, yani hedef gösterme adımı bulanıklaşıyor; hücre içinde öldürmeyi sağlayan tepkimeler de yüksek glukozda geriliyor. Doğal öldürücü hücrelerin etkinliği ile ortalama şeker izi arasında ters yönlü bir bağ bulunuyor.

Diyabetle yaşayan yüz bini aşkın erişkin, yaş ve cinsiyet bakımından eşlenmiş iki katı kadar kişiyle karşılaştırıldı; on dokuz enfeksiyon başlığı ayrı ayrı sayıldı. Oran hepsinde diyabet tarafında yüksek çıktı. En belirgin fark kemik ve eklem enfeksiyonlarında, kan dolaşımına yayılan tabloda ve deri altı iltihabında görüldü. Bu üçünün içinde yüzeyden görüleni deri altı iltihabı; sınırı keskin çizilemeyen, genişleyerek ilerleyen bir kızarıklık olarak beliriyor, üstüne ısı artışı, şişlik ve dokununca duyulan hassasiyet ekleniyor. Hastaneye yatışa dönen enfeksiyonlarda aradaki açık tip bir diyabette tip ikiden daha büyüktü (Carey ve ark., 2018).

Dünya Sağlık Örgütü’nün mevsimsel grip aşısı pozisyon belgesi, ağır hastalık ve komplikasyon bakımından özel risk taşıyan grupları sayarken altta yatan durumlar arasına endokrin bozukluklarını da alıyor ve parantez içinde diyabeti adıyla yazıyor. Aynı satırda kronik kalp, akciğer ve böbrek hastalıkları ile metabolik bozukluklar geçiyor. Belge bunu bir açıklama olarak değil, bir sınıflandırma olarak yapıyor. Yatkınlığın kılavuz tarafındaki izi bu tek satır.

Etkin bir enfeksiyon sırasında kan şekeri geçici olarak yukarı çıkıyor. Savunma basamaklarını derleyen kaynak bu geçici yükselmeyi ayrıca kaydediyor ve o günlerde yapılan bir şeker ölçümünün de onunla birlikte değiştiğini ekliyor. Hastalık gününde ilaç ailelerinin davranışındaki değişiklik hasta günleri yazısının kendi sorusu. Halka böylece iki uçtan kapanıyor. Yüksek glukoz savunmanın basamaklarını yavaşlatıyor, yavaşlamış savunmanın altında yerleşen enfeksiyon da şekeri bir süreliğine yukarı itiyor.