Şekerden başka neye bakılır?

Şeker bu tabloda tek başına oynamıyor. Yanında iki yük daha var ve üçü de sonunda aynı yerde, damar duvarında buluşuyor. Kan basıncı damarı içeriden iter, kandaki yağlar duvarın kendisine yerleşir. Diyabet ikisinin de işini kolaylaştırır.

Basıncı bir bisiklet lastiği gibi düşünmek işe yarıyor. Lastik yüksek basınçla yola çıktığında en ince yerinden yorulur. Bedende o ince yer böbreğin süzgeç birimleri ile gözün arkasındaki kılcal ağdır. Basınç aşağı indiğinde bu iki tarafta yıpranmanın azaldığı, kırk çalışmayı bir araya getiren geniş bir derlemede ölçüldü.

Kan yağları başka bir yoldan iş görür. Damar astarının altına geçen parçacıklar orada birikir ve plağı kurar; sürecin kendisi kalp yazısının konusu. Bu taraf kalbi, beyni ve bacak dolaşımını ilgilendirir. Kolesterolü düşüren tedavilerin damar olaylarını azaltma oranı, diyabeti olan kişilerde olmayanlarla aynı bulundu.

Üçünün bir ortak yanı daha var: hiçbiri kendini hissettirmez. Yüksek basıncın da yüksek kan yağlarının da gündelik bir belirtisi yoktur; ikisi de koldan yapılan ölçümde ve kan tahlilinde görünür. Damar daralmasının en bilinen işareti ise bacaklardadır: market dönüşü yürürken baldırın tutması, durup beklenince gevşemesi.

Üçünü ayrı ayrı ele almak bir şey, birlikte ele almak başka bir şey. İdrarına albümin sızan bir grupta yürütülen çalışma tam bunu sınadı. Glukoz, basınç ve kan yağları eşzamanlı hedeflendiğinde damar olayları ile ölüm oranı, tek yüke odaklanan bakıma göre belirgin biçimde düşük kaldı. Aradan geçen uzun yıllarda fark kapanmadı.

Sayı vermenin bir anlamı yok, çünkü hedefler kişiye göre kuruluyor. Anlamlı olan şu: laboratuvar sonucundaki satırlar birbirinden bağımsız değil. Şeker satırı düzelirken tansiyon ile kan yağları yerinde sayıyorsa, damar tarafındaki yükün üçte ikisi hâlâ olduğu yerde duruyor.

Listeye giren adlar bununla bitmiyor: sigara ve böbrek işleyişi. Böbrek yalnız hedef organ değil, aynı zamanda bir ölçüdür. Süzme yavaşladığında pek çok ilaç bedende daha uzun kalır, kan basıncı yönetimi zorlaşır ve tedavi seçimi buna göre değişir. Bu yüzden süzme hızı, tansiyon satırının yanında durur.

Bunun okur açısından karşılığı sade. Diyabet izlemi neden yalnız şeker ölçmekten ibaret değil sorusunun cevabı burada duruyor; tansiyon aleti ile kan yağı satırı listeye süs olsun diye konmamış. Ama ana yükler bu üçüdür.