Taramalar neden belirti yokken başlar?

Diyabette hasarın hangi organlara uğradığını ve hangi damar ölçeğinde biriktiğini ayrı bir yazı anlatıyor. Buradaki soru başka: bu birikme neden hiçbir şey hissettirmiyor, tarama neden şikâyeti beklemiyor? Üç adresin ortak yanı erken dönemde sessiz kalmaları. Beden alarm vermez, kişi kendini iyi hisseder.

Gözde durum en nettir. Ağ tabakadaki damarlar sızmaya ve tıkanmaya başladığında görme uzun süre yerinde durur. Değişikliği yalnız retinaya bakan bir muayene yakalar; nasıl bakıldığını göz yazısı ele alıyor.

Böbrekteki sessizlik başka bir nedenden gelir. Organın kapasitesi ihtiyacın epey üstündedir; bir bölümü zorlanırken geri kalanı işi taşımayı sürdürür. İdrara sızan albümin bu yüzden şikâyetten önce ortaya çıkar. Sinirlerdeki sessizlik ise kaybın yavaşlığından doğar; azalan duyuyu kişi çoğu kez muayenede öğrenir. Koruyucu duyu silindiğinde ayaktaki bir yara ağrı vermez, yani onu fark etmek hissetmeye değil bakmaya kalır.

Erken yapılan muayenenin bir işlevi daha var: sonraki muayenelerin karşılaştırılacağı bir başlangıç bırakır. Kayıtta başlangıç yoksa yavaş değişim değişim gibi görünmez; göz dibi de böbrek değerleri de ancak kendi geçmişiyle okunduğunda anlam kazanır.

Peki taramanın başlangıcı neden diyabet tipine göre kayıyor? Cevap hastalığın başlangıç tarihinde saklı. Tip 1 belirgin bir tabloyla açılır, yani ilk günü aşağı yukarı bellidir ve sayaç o günden itibaren işler. Tarama birkaç yıl sonra devreye girer, çünkü hasarın birikmesi zaman ister.

Tip 2 ise sessizce yerleşir ve tanı yıllar sonra konur. Yerleşme ile tanı arasındaki bu boşluk, hasarın çoktan başlamış olmasına yer bırakır. Bu yüzden tarama tanı gününde açılır; kişilerin bir bölümünde göz tutulumu daha ilk muayenede bulunur.

Belirtiyi beklemenin karşılığı da tam burada ortaya çıkar. Ağ tabakada kırılgan yeni damarlar kurulduktan, böbrekte süzme gücü düştükten ya da ayakta koruyucu duyu silindikten sonra yapılabilecek şeylerin listesi kısalır. Erken dönemde ise tablo hâlâ oynaktır ve yön değiştirmeye açıktır. Sessiz dönem haftalarla değil yıllarla ölçülür; taramanın çalıştığı pencere de bu kadar geniştir.

Geç dönemde fark edilenler bellidir: görmede bulanıklık ya da yüzen lekeler, ayakta uyuşma ve karıncalanma, ayak bileğinde inatçı şişlik. Bunları saymak tanı koymak değil, taramanın neyi geride bırakmaya çalıştığını göstermek.

Sıklık kişiye göre belirlenir ve tek bir çizelge herkese oturmaz. Değişmeyen şey mantıktır. Arabanın yağına motor ses çıkarmadan bakılmasının nedeni de aynıdır: sesin çıktığı an, en ucuz onarımın çoktan geçtiği andır.