Ergenlikte kan şekeri neden yükselir?

Kıskaç denen laboratuvar düzeneği, insülinin dokuda ne kadar glukoz kullandırdığını doğrudan gösteriyor. Bu yöntemle bakıldığında ergenlik çağındaki çocuklarda insülinle uyarılan glukoz kullanımı hem küçük çocuklardan hem erişkinlerden düşük çıktı. Diyabeti olan ergenlerde düşüş, diyabeti olan küçük çocuklara göre dörtte birle üçte bir arasındaydı. Diyabet her gelişim basamağında bu düşüşün üstüne biniyordu.

Bu ölçümlerde gün boyunca alınan örneklerin büyüme hormonu ortalaması yükseldikçe insülinin karşılığı düşüyordu, üstelik ters ilişki diyabeti olmayan çocuklarda da çıktı. Bulgu bir birliktelik; hangi halkanın ötekini kurduğu orada gösterilmedi. Pediyatrik uzlaşı metinleri direncin büyük bölümünü büyüme hormonu ve IGF-1’in ergenlikteki tepesine bağlıyor; o tarifte hormon, insülin sinyalini hücre içinde ve alıcının ötesinde bozuyor. Bağ yine de kapanmış sayılmıyor: ergenlik direncinin altındaki sürecin büyük bölümü hâlâ açıkta. Sabaha karşı benzer hormonların karaciğere ne yaptığını ayrı bir yazı anlatıyor; oradaki ölçek tek bir gecenin birkaç saati, buradaki yıllar.

Üç yüzden fazla sağlıklı çocuk kıskaca alındı. Evreleri yan yana koyunca şu sıra çıktı: direnç ergenliğin ilk evresinde hemen yükseldi, orta evrede tepe yaptı, son evrede ergenlik öncesine yakın bir yere döndü. Bu sıra evrelerin karşılaştırılmasından çıkıyor, tek bir çocuğun yıllar içindeki gidişinden değil. Kızlarda direnç her evrede erkeklerdekinden yüksek çıktı. Vücut kütlesi ve yağlanmayla ilişkisi güçlüydü, ama bunlar ergenlik direncini tam açıklamadı. Sondaki dönüş de herkeste görünmüyor; ergenliğe fazla kiloyla giren gençlerde direnç çözülmeden kalabiliyor.

Kıskaç çalışmasındaki ergen katılımcıların HbA1c değerleri, günlük insülin dozları daha yüksek olma eğilimindeyken bile küçük çocuklarınkinden yüksekti. Bu yıllarda günlük insülin ihtiyacı da yukarı gidiyor; yağsız vücut kütlesinin artması onu ayrıca yukarı çekiyor. İki etki kayıtta aynı yöne baktığı için ayrışmıyor. Ayrışan tek şey zaman ölçeği: kütle boyla birlikte yıllar boyunca tırmanırken, direnç evreye bağlı bir tepe yapıp geriliyor. Büyümenin insülin ihtiyacına etkisini ayrı bir yazı ele alıyor.

Bu sıra kayıtta tek tek günlerden okunmuyor. Okul sabahları, antrenman günleri, hafta sonunun geç kalkışları — birkaç haftanın satırları alt alta gelince tablo dağınık duruyor. Dağınıklığın altındaki yön tekrarla görünür hâle geliyor: bir öğünün hep aynı saatte alınan satırı haftalar boyunca tek yöne kayıyorsa, bu tek tek yüksek günlerden ayrı bir şey. Kayan şey o saatteki değerin yönü; günler arasındaki savrulma yerinde kalıyor.

Yükselen bir ölçümün ardında önce bir davranış aranıyor: geç biten bir akşam, yarım kalan bir yürüyüş, uykusuz geçen bir gece. Ergenliğin getirdiği yükselme ise düzen olduğu gibi sürerken de geliyor; yükselten şey dokunun hormona verdiği karşılığın küçülmesi. Davranışa yorulan bir açıklama, evrenin ortasında tepe yapıp sonunda gerileyen bir sırayı açıklamadan bırakıyor. Kıskaç ölçümündeki düşüş zaten öğün hiç devreye girmeden, kandaki insülin düzeyi denk tutulurken çıkmıştı.