İnsüline başlamak başarısızlık mı?

İnsülin önerisi kulağa bir sınav sonucu gibi geliyor ve kişi o anda kendi geçmişini tarıyor: kaçan yürüyüşler, ağırlaşan sofralar, arada bir geciken kontroller. Araştırmacılar bu tepkiyi otuz yıldır tanıyor ve ona psikolojik insülin direnci adını verdi. Adı direnç olsa da inatla ilgisi yok. Asıl mesele, kişinin yıllardır insülin hakkında taşıdığı inançlar.

Bu inançların karşısındaki gerçek tek cümleye sığıyor: dışarıdan insülin gerekmesi kişinin çabasıyla değil, yıllar içinde azalan üretim kapasitesiyle ilgili. Kapasitenin neden daraldığını, tedavinin zamanla neden değiştiğini anlatan ayrı bir yazı var. Tip 1 diyabette ise tablo baştan farklı; orada insülin ilk günden yaşamsal.

Geciktiren düşünceler birkaç başlıkta toplanıyor ve hepsinin ardında benzer bir yanlış anlama duruyor.

• “İğne çok acıtır.” Beklenen acı ile yaşanan acı arasındaki fark, bu alandaki çalışmaların en sık tekrarlanan bulgusu. Kalem uçları çok ince, deriye giren bölüm de kısa.
• “Demek durum ağırlaştı.” İnsülin bir ağırlaşma göstergesi değil. Hastalığın hangi evresinde olunduğu, kullanılan ilaçtan geriye doğru okunmaz.
• “Artık geri dönüşü yok.” Kimi kişide insülin yalnızca bir dönem sürüyor. Bunun her zaman ömür boyu olmayabileceğini duymak, bir çalışmada katılımcıların dörtte üçünden fazlasına iyi gelmiş.
• “Herkes fark eder.” Görünme kaygısı sık dile geliyor; misafir varken bu duygu daha da büyüyor. Oysa uygulama küçük bir düzenekle ve çok kısa sürede bitiyor.

Bu tereddüdün bedeli sessiz bir bekleme oluyor. Bir derlemede, insüline geçmeden önceki üç ila beş yıl boyunca kişilerin yarısından fazlasının hedefin üstünde kaldığı bildirildi. Karar çoğu kez bilinçli bir erteleme bile değil; konu her kontrolde bir sonrakine kalıyor ve yıllar kendi başına ilerliyor.

Neyin gerçekten yardımcı olduğunu araştırmalar ölçtü. Bir çalışmada en çok işe yarayan yaklaşım sürecin baştan sona anlatılması olmuş; hemen ardından, aklına bir şey takıldığında ekibe ulaşabilme rahatlığı geliyor. En az işe yarayan yol ise ısrar. Tekrarlanan ikna çabası, katılımcıların yarıdan fazlasına dokunmamış.

Uluslararası kılavuzlar bu noktada alışılmadık biçimde açık bir uyarı taşıyor. Hekimlere, insülini bir tehdit gibi ya da kişisel bir başarısızlığın işareti gibi anlatmamalarını söylüyorlar. Çünkü bu bir not değil. Zamanlaması ve biçimi kişiden kişiye değişiyor, bunu konuşacak yer de kontrol sırasındaki o kısa görüşmenin içi.