Hareket kan şekerini nasıl etkiler?

Glukozun kas hücresine girebilmesi için bir taşıyıcı proteine ihtiyaç var; bu taşıyıcının adı GLUT4 ve dinlenme sırasında hücrenin içinde, küçük keseciklerin duvarında bekler. İnsülin geldiğinde kesecikler hücre zarına doğru yol alır, taşıyıcı yüzeye yerleşir ve glukoz için bir kapı açılır. Kas kasıldığında ise aynı taşınma insülin sinyali olmadan başlar; buna GLUT4 translokasyonu denir, yani taşıyıcının iç depodan hücre zarına geçmesi. Kasılmanın kendisi, hücre içindeki kalsiyum dalgası ve enerji sensörleri üzerinden ayrı bir sinyal zinciri kurar. Varılan kapı aynı. Yol farklı.

Bu ayrım kâğıt üzerinde kalan bir ayrıntı değil. İnsülin direnci yüzünden insülin yolu köreldiğinde bile kasılma yolu çalışmaya devam eder, çünkü ikisi ayrı düğmelerle açılır. Yokuş yukarı yürüyen birinin uyluk kası, insülinin zorlanarak araladığı kapıyı kendi başına ardına kadar açar. Aerobik hareketin ortasında değer bu yüzden inmeye başlar, ilaç dozuna hiç dokunulmadan.

Asıl uzun etki seans bittikten sonra başlar. Soluk düzelir, ter kurur; kas ise bu sırada boşalttığı glikojen deposunu doldurmaya girişir. Depo doldurma işi saatler alır ve o süre boyunca kas, kandaki glukozu her zamankinden istekli çeker. Tek bir yürüyüşün ardından artan insülin duyarlılığı bir günün büyük bölümüne yayılır. Sabah yapılan hareketin izi akşam yemeğinde hâlâ oradadır. Bu pencerenin bir de karşılığı var: insülin ya da insülin salgılatan ilaç kullanan birinde değer, seanstan saatler sonra, çoğu kez gece, düşme sınırının altına inebilir. Gecikmeli iniş ayrı bir olay değil, aynı depo doldurma işinin geç saatteki yüzü.

Hareketin türü tabloyu bir kez daha değiştirir. Aerobik çalışma ile direnç çalışması hem seansın içinde hem de sonraki saatlerde farklı davranır.

Yükselme satırı sezgiye aykırı görünür, oysa mekanizması bilinen bir şey. Yoğun eforda salınan karşıt düzenleyici hormonlar karaciğeri uyarır ve kana glukoz çıkar; çıkan miktar bir süre kasın çektiğinden fazla olabilir. Bu, kasın glukoz almadığı anlamına gelmez. Çıkış geçicidir. Seans sonrasındaki duyarlılık artışı yine kurulur.

Tekrarlanan seanslar bunların üstüne bir katman daha koyar. Düzenli çalışan kas GLUT4 taşıyıcısından daha fazlasını üretir; hücrenin elindeki stok büyür ve her insülin ya da kasılma sinyali yüzeye daha çok taşıyıcı gönderebilir. Kapılar sürekli açık durmaz. Dinlenen kasta taşıyıcı yine kesecikte bekler. Bu kazanım antrenman sürdüğü sürece ayakta kalır; hareket kesildiğinde stok günler içinde eski düzeyine iner.

Kasın glukoz alma kapasitesi bir hesapta biriken bakiye gibi davranmaz. Üç etkinin üçü de tekrara bağlı: kasılma anındaki giriş, sonraki saatlerdeki duyarlılık, haftalar içinde büyüyen taşıyıcı stoğu. Ara verilince ilk geri çekilen stok olur ve aynı insülinin açabildiği kapı sayısı azalır.