Kayıt tutmak ve okumak

Hafıza sayı saklamaz, duygu saklar. Kötü geçen bir sabahı haftalarca hatırlarsınız; sakin geçen on beş sabah hiç iz bırakmaz. Defterin ilk işi bu çarpıklığı düzeltmek; iyi günü de kötü günü de aynı satır genişliğinde yazar. İkinci işi bağlam taşımak: yanında saat olmayan sayı, hangi soruya cevap verdiğini kaybeder.

Defteri okunur kılan şey sütunlardır.

STeP adıyla bilinen çalışma, insülin kullanmayan tip 2 diyabetlilerde tam bunu ölçtü. Katılımcıların bir bölümü, randevudan önceki üç gün boyunca ölçümlerini tek bir kâğıda yazdı; diğer bölüm ölçümünü her zamanki gibi sürdürdü. Kâğıdı masaya koyan grupta hekimler tedaviyi daha sık değiştirdi; bir yılın sonunda HbA1c düşüşü de bu grupta daha büyüktü. Kâğıt tedavi değildi; kararın önünü açan şeydi.

Ters yönden gelen bir bulgu da var. Cochrane derlemesi aynı grupta evde ölçümün HbA1c üzerindeki etkisini altı ayda küçük buldu; bir yılda ise anlamlı bulmadı. Bunlar çelişmiyor: ölçmek tek başına bir şey değiştirmiyor, okunan ve bir karara dönüşen ölçüm değiştiriyor. Defter, o dönüşümün gerçekleştiği yer.

Şu alışkanlıklar aynı defteri okunmaz kılar.

• Yalnız yüksek sayıları yazmak: defter kendini bir şikâyet listesine çevirir.
• Saati atlamak: aynı sütunda sabah ile ikindi karışır.
• Ölçüm saatini her gün kaydırmak: satırlar kıyaslanamaz hale gelir.
• Sıra dışı günü işaretlememek: grip geçirdiğiniz hafta kalıcı bir eğilim gibi durur.

Ben defteri iki yıl boyunca yanlış anladım. Sayıları yazıyordum ama saatleri yuvarlıyordum; sabah ölçümü kahvaltıdan önce de olsa, çayı içtikten sonra da olsa aynı sütuna gidiyordu. Kayıtlarımın o dönemi duruyor ve okunmuyor. Sorun sayıların yanlış olması değildi; hangi soruya ait olduklarını yazmamamdı. Kendime yazdığım ForMyGluco’da saati sonradan ben yazmıyorum; kayıt onu kendi taşıyor. Sebebi o dönem.

Randevu kısa sürer ve hafıza tam orada en zayıf halindedir. Defterin son işi, konuşmayı bir özetten çıkarıp masaya somut bir metin koymak. Götürürken hazırlayacağınız gerçek bir soru da var: bu sayfada tekrar eden şey hangi öğünün etrafında toplanıyor? Cevabı defter vermez; ama soruyu ancak defter mümkün kılar.

Kâğıt takip defteri mi, uygulama mı?

İkisi de aynı işi görür: satırları yan yana dizmek. Kâğıt kurulum istemez; uygulama sütunları kendiliğinden hizalar. Elinizde ne varsa onunla başlayın; en kötü defter, hiç başlamayan defterdir.

Her gün ölçmek gerekir mi?

Seyrek ama tam bir profil, her gün tek tük ölçümden daha çok şey anlatır. STeP çalışmasındaki kâğıt, randevu öncesi kısa bir pencereye yoğunlaşmıştı. Dağınık ölçüm gürültü kaydeder.

Yediklerimi de yazmalı mıyım?

Yemeğin adını değil, saatini ve büyüklüğünü yazın. Ad tek başına bilgi taşımaz; saat ve miktar taşır. Satır ne kadar uzarsa, defter o kadar çabuk terk edilir.

Biriken eski defterler ne işe yarar?

Kıyas ancak eskiyle olur; o yüzden sayfaları atmayın. Bir mevsim önceki aynı haftaya bakmak, tek bir günü okumaktan daha çok şey söyler.