Aynı parmaktan neden iki farklı sonuç çıkar?

Parmaktan yapılan ölçüm bir sayıyı okumak değil, avuç içinde yürüyen küçük bir kimya işidir. Şerit kanla tepkimeye girer, cihaz o tepkimeyi sayıya çevirir. Düzeneğin ayrıntısı test şeritlerini anlatan ayrı bir yazıda duruyor. Buradaki konu başka. Aynı işlem arka arkaya iki kez yapılınca birbirine yakın iki sonuç gelir. Yakın, ama aynı değil.

Bu küçük aralığı büyüten etkenler iki yerden gelir: ölçümün yapıldığı andan ve kişinin kendi kanından.

• Parmaktaki kalıntı: deride kalan tatlı bir iz damlaya karışır ve sonucu yukarı çeker.
• Damlanın sıkılarak alınması: sıkılan parmakta kana doku sıvısı karışır, örnek sulanır.
• Sıcaklık: soğuk bir sabahta parmak ucunun kanlanması azalır, damla zor toplanır.
• Kanın kıvamı: alyuvar oranı yüksek olan kanda sonuç aşağı, düşük olanda yukarı kayar.
• Cihazın kendi payı: uluslararası doğruluk ölçütü tek bir nokta değil, bir bant tanımlar.

Gözle görünür kirliliği olmayan, yıkanmamış elden alınan ilk damlada on kişiden birinde belirgin sapma çıktı; eller sabunla yıkandığında bu fark büyük ölçüde kayboldu (Hortensius ve ark., 2011). Aynı çalışmanın meyveye değmiş parmak kolunu, evde ölçümü anlatan ayrı bir yazı ele alıyor. Buradaki pay kısaca şu: sapmanın kaynağı cihaz değil, cihaza gelen damladır. Alyuvar oranı ise kişinin kendi kan tablosuna ait bir özelliktir. Gün içinde hızla oynamaz; ölçümler arasındaki farkı değil, sonucun genel yerini kaydırır.

Bu küçük oynamaların sıradan olmaktan çıktığı bir sınır da var. Sonuçlar birbirinden alışılmışın çok ötesinde uzaklaşıyorsa, tablo değişir. Ekrandaki sayı kişinin o andaki haliyle hiç örtüşmüyorsa da aynı şey geçerlidir. Üst üste ölçüm almak böyle bir durumda kararı netleştirmez; asıl konu cihazın kendisi, şerit kutusunun durumu ve elin temizliğidir.

Tek bir sonuç tek başına tablo kurmaz. Anlam, günler boyunca tekrar eden eğilimde birikir. Ölçmenin kendi payını bilmek, her küçük oynamayı bir olay saymaktan kurtarır.