Şeker içermez ne anlama gelir?
· 2 dk

«Şeker içermez» ibaresi, ürünün belirli bir eşiğin altında şeker taşıdığını gösteren tanımlı bir etiket iddiasıdır. Karbonhidrat içermediği anlamına gelmez. Un, nişasta ve şeker alkolleri o pakette durmayı sürdürebilir. Asıl bilgi ambalajın ön yüzünde değil, arkadaki tabloda durur.
Etiketlerdeki ibareler keyfi değil. Küresel gıda etiketleme çerçevesi, hangi üründe hangi sözün kullanılabileceğini eşiklere bağlar. Şeker içermez iddiası için ölçüt, yüz gram katı ya da yüz mililitre sıvı başına yarım gramı geçmeyen bir şeker miktarıdır. Buradaki şekerler sözü, tek ve çift şeker birimlerini kapsar. Nişasta bu tanımın dışında kalır. Tamamen undan yapılmış bir bisküvi bile o ibareyi taşıyabilir.
İlave şekersiz apayrı bir şey söyler: üretim sırasında dışarıdan şeker eklenmemiş demektir. Yiyeceğin kendi şekeri yerinde durur. Meyveli bir yoğurt ya da meyve konsantresiyle tatlandırılmış bir kahvaltılık tahıl, hiç şeker eklenmeden de belirgin miktarda şeker taşıyabilir.
Hafif ise karşılaştırmalı bir sözdür. Aynı türden bir referans ürüne göre en az dörtte bir azalma ister, daha azını değil. Neyin azaldığı çoğu zaman yağdır, şeker değil. Az olması da mutlak olarak az olduğunu göstermez; yalnızca ötekinden az olduğunu gösterir.
| Etiket ibaresi | Neye dayanır | Söylemediği şey |
|---|---|---|
| Şeker içermez | Yüz gram başına yarım gramı geçmeyen şeker | Karbonhidrat içermediğini |
| İlave şekersiz | Üretimde dışarıdan şeker eklenmemiş olması | Ürünün kendi şekerinin bulunmadığını |
| Hafif | Referans ürüne göre en az dörtte bir azalma | Neyin azaldığını ve mutlak miktarı |
| Tam tahıl | İçerikte tam tahıl bulunması | Toplam içinde tam tahılın payını |
| Şeker alkolü ile tatlandırılmış | Şeker yerine poliol kullanımı | Enerji ve karbonhidrat katkısının sıfır olduğunu |
Tam tahıl ibaresi de ürünün ne kadarının tam tahıl olduğunu söylemez. Binden fazla yetişkinle yapılan bir tüketici çalışmasında katılımcıların yarıya yakını, ağırlıklı olarak rafine tahıldan yapılmış ürünlerin tam tahıl oranını olduğundan yüksek tahmin etti. Kahverengi renk, çok tahıllı sözü ve ambalajdaki başak görseli oran hakkında bilgi taşımaz. İçindekiler listesi ağırlık sırasına göre dizilir ve bu konuda daha dürüsttür. Bu ibare bir orana değil, yalnızca varlığa dayanır.
Şekersiz şekerleme ve sakızların çoğu şeker alkolü taşır; bunlar etiketin şeker satırına değil toplam karbonhidrat satırına yazılır. Hangi satırın neyi kapsadığını anlatan ayrı bir yazı var. Buradaki konu ambalajın ön yüzü. Diyabetik ürün rafı da bir güvence sunmaz: oradaki bir kek, sofra şekeri yerine başka bir tatlandırıcı taşıyor olabilir; unu, yağı ve porsiyonu yerinde durur. Paket elde çevrildiğinde ön yüzdeki iri harfler yerine arkadaki tabloya bakmak daha çok şey anlatır. Ön yüzdeki söz bir pazarlama cümlesidir; arkadaki tablo ölçülmüş bir bilgidir.
Kaynaklar
- Codex Alimentarius Commission. Guidelines for Use of Nutrition and Health Claims (CAC/GL 23-1997): Table of conditions for nutrient contents. In: Codex Alimentarius, Food Labelling. Rome: FAO/WHO.
- Codex Alimentarius Commission. Guidelines on Nutrition Labelling (CXG 2-1985), adopted 1985, revised 2011, amended through 2013; Annex revised 2015. Rome: FAO/WHO.
- Wilde P, Pomeranz JL, Lizewski LJ, Zhang FF. Consumer confusion about wholegrain content and healthfulness in product labels: a discrete choice experiment and comprehension assessment. Public Health Nutr. 2020;23(18):3324-3331. doi:10.1017/S1368980020001688
- Lenhart A, Chey WD. A systematic review of the effects of polyols on gastrointestinal health and irritable bowel syndrome. Adv Nutr. 2017;8(4):587-596. doi:10.3945/an.117.015560
- World Health Organization. Guideline: Sugars Intake for Adults and Children. Geneva: World Health Organization; 2015. ISBN 978-92-4-154902-8.
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 5. Facilitating Positive Health Behaviors and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S89-S131. doi:10.2337/dc26-S005