Diyabeti söylemek mi, söylememek mi?

Ağır bir düşüşte kullanılacak kutunun kimlere tanıtılması gerektiği zaten sayılmış. Sayılan adların hepsi tek bir şeyi paylaşıyor; hepsi, o kutunun neden çantada durduğunu bir yerde duymuş kişiler. Glukagon enjeksiyonu için hazır bir elin bulunması, o çevrede kimin bildiğine bağlı. “Glukagon nedir, ne zaman gerekir?” başlıklı yazı, bu kararın bir sonraki basamağı.

Kararın nasıl verildiği, çalışan erişkinlerle yürütülen karma yöntemli bir araştırmada ölçüldü. Tip 1 diyabetle yaşayanların yaklaşık üçte biri, meslek hayatının bir döneminde durumunu iş arkadaşlarından gizlediğini bildirdi; beşte biri aynı şeyi yöneticisinden gizlemişti. Gizleme genç yaş kuşağında daha sıktı. Gizlemeyle birlikte yürüyen başlıklardan biri iş yerinin dışındaydı; yakın çevrenin ötesindeki akrabalara da söylenmemiş olmak, çözümlemede en büyük katsayıyı taşıdı. Makalenin kendi vurgusu ise iş yerinin içinde kaldı, çünkü yaşça büyük kuşakta gizlemeyle en güçlü birlikte giden şey orada kendini dışarıda hissetmekti.

Görüşmelerde dile getirilen gerekçeler beş başlıkta toplandı:

• Zayıf görünme kaygısı.
• Yeni bir iş bulamama, terfi edememe ya da işten çıkarılma kaygısı.
• İstenmeyen ilgiden ve aynı sorunun tekrarlanmasından kaçınma.
• Durumu bahane ediyor sayılma tedirginliği.
• Kişisel olanı kişisel tutma isteği.

Karar iş yeriyle sınırlı kalmıyor. Tip 1 diyabetle yaşayan erişkinlerle yapılan derinlemesine görüşmelerde söylememe, damganın sonuçları başlığı altında sayıldı. En sık anılan yer orada da iş yeriydi; ona eklenen ikinci alan yeni tanışılan kişiler, özellikle yeni kurulmakta olan yakın ilişkilerdi. Aynı çalışmada ölçümün ve iğnenin tuvalet kabinine taşındığı da anlatıldı, yani saklanan şey tanının adı değil, o tanının odada görünen işleri. İş yalnız yer değiştirmiyor, saati de değişiyor; buluşmalar ve toplantılar düşüşün beklendiği saatlere göre kuruluyor.

Yeni bir iş yeri, yeni bir ev ya da yeni bir arkadaş çevresi aynı soruyu baştan açıyor ve her seferinde muhatap değişiyor. Söylenmiş olan geri alınamıyor. Söylenmemiş olan ise her karşılaşmada yeniden gündeme geliyor. Görüşmelerde bu sürekliliğin görünen yüzü de tarif edildi; işini kimseye görünmeden yürütebilmek için kurulan zahmetli, yer yer ayrıntılı düzenlemeler. Kararın bir kez verilip bitmemesi buradan geliyor.

Damga üzerine çalışan uluslararası bir uzlaşı paneli, alandaki kanıtı bir araya getirdi ve damgayı besleyen dört itici gücü adlandırdı: suçlama, yük ya da hastalık olarak görülme, korku ya da tiksinti, bir de görünmezlik. Panel görünmezliği kişinin susması anlamında kullanmıyor; kastedilen, diyabetin bir ülkede seyrek görülmesi ve o yüzden tanınmaz kalması. Kişinin söylememesi aynı metinde damganın davranışsal bir sonucu olarak geçiyor. Damgayı bekleyen ya da yaşayan kişilerin durumlarını ve günlük işlerini başkalarından saklama sıklığı daha yüksek çıkıyor; kamusal ortamlarda ölçümün ve ilacın ertelenmesi de bu sonucun içinde sayılıyor. Dört itici güç de kişinin kararından önce ortamda bulunuyor. Söyleyip söylememenin tartıldığı an, bu yüzden çoktan kurulmuş bir çevrenin içinde geçiyor.