Spor kan şekerini neden yükseltir?

Hareketin şiddeti belli bir eşiği geçtiğinde beden durumu bir tehdit gibi okur ve stres yanıtı açılır. Adrenalin ile glukagon yükselir, karaciğerdeki glikojen deposunu açar ve kana glukoz salar. Kortizol daha yavaş devreye girer, bu iki hormonun etkisini uzatır. Amaç, çalışan kasa yakıt yetiştirmek. Aynı zincir gerginlikte ve uykusuz gecede de açılıyor; egzersizde onu açan düğme şiddettir.

Şiddet ekseninin iki ucu var ve ölçüme zıt yönlerde yansır. Uzun süren orta tempolu çalışmada salım ile tüketim birbirini dengeler, ibre sabit kalır ya da yavaşça iner. Kısa ve sert çabalarda yön tersine döner: sprint, ağır bir set, maçın son dakikaları, tırmanışın dik kısmı. Yarışmanın kendisi de bu uca girer, çünkü müsabaka öncesi bekleyiş hormon salımını ilk hareketten önce başlatır. Isınma bitmeden değer kıpırdar. Yüzme ya da bisiklet gibi bir başlık tek başına yön vermez; belirleyen, o günkü tempo ile sürenin uzunluğudur.

Bu yükseliş kalıcı değil. Seans biter bitmez alınan ölçüm, o anki hormon tablosunun fotoğrafıdır. Hormon düzeyi indikçe karaciğerin salımı yavaşlar, kas ise glukoz çekmeyi sürdürür ve yön kendiliğinden döner. Dönüş bedende yeterli insülin varken geçerli. İnsülin belirgin biçimde eksik kaldığında aynı çaba değeri aşağı çekmez, daha da yukarı taşır; keton da birlikte artar. Bu, seansın açtığı geçici yükselişten başka bir tablodur.

Asıl mesele tablonun yanlış okunması. Değer yüksek çıkınca akla ilk gelen şey sporun yaramadığı oluyor, hareket de orada bırakılıyor. Oysa tek bir ölçüm, saatler ve haftalar boyunca biriken etkiyi silmez; o gün kasın insüline duyarlılığı yine artmıştır, depoları yine boşalmıştır. Uzun vadeli tablo tek bir sayıdan değil, tekrardan beslenir.

Ayrım insülin kullanan kişide daha çok ağırlık taşır, çünkü aynı seansın ilerleyen saatlerinde yön yeniden değişir. İniş seanstan saatler sonra gelir, çoğu kez gece uykusunda yoğunlaşır ve etkisi ertesi güne sarkar. Günün geç saatinde yapılan sert çalışmada daha sık görünür. Uykuda gelen iniş uyandırmadan geçer: terli uyanmak, huzursuz bir gece, ağır başlayan bir sabah onun izleridir.