Kendi bakımını yürütenin yetisi gerilerse ne görünür?

Devir çoğu kez ileri yönde okunur: işler, onları yıllarca taşımış bir elden yeni taşıyacak ele geçer. Ters yönün kaydı daha ince. Kendi bakımını uzun süre tek başına yürütmüş bir kişide yeti gerilediğinde dışarıdan görülen şey işin bölünmesi oluyor, ama bu kez sırayı açan şey bir öğrenme değil bir gerileme. Devrin ileri yönü “Bakım devredilirken ilk ne el değiştirir?” yazısında tarif ediliyor; buradaki soru dışarıdan ne görüldüğü.

Amerikan Diyabet Birliği’nin güncel yaşlı erişkin bölümü aynı gerilemeyi işin kendisi üzerinden sayıyor. Sayılan şeyler kâğıtta ve mutfakta geçen işler: insülin dozunu hesaplarken yapılan hata, karbonhidrat saymakta zorlanma, atlanan bir öğün, atlanan bir doz ve şeker düşmesini tanımakta, önlemekte, düzeltmekte zorlanma.

Mutfak dolabındaki kutu haftanın ortasında hâlâ açılmamış; kılavuzun saydığı işaretler evin içinde böyle, yüzeylere düşerek görünüyor. Defterde aynı satır iki kez yazılmış ve ikisinin de saati birbirine yakın. Cihaz sabah bırakıldığı yerden hiç kalkmamış. Eczaneden alınan paket, takvimin söylediğinden dolu kalıyor. Kâğıdın kenarındaki hesap birkaç kez çizilip yeniden yazılmış; aynı öğün için tutulan iki not iki ayrı sonuçta kalmış. Bu yüzeylerin hiçbiri bir sebep göstermiyor; gösterdikleri şey bir işin yürüyüp yürümediği.

Bildirim kanalı da bu tabloda daralıyor. Aynı birliğin yaşlı erişkinler uzlaşı raporunun aktardığı küçük bir karşılaştırmada, şeker düşükken orta yaştaki katılımcıların yarısı durumu doğru bildirdi; yaşça büyük katılımcılarda bu, on üç kişiden yalnız birine indi. Aynı rapor bilişsel gerilemeyle ağır düşüş arasındaki bağı iki yönlü tarif ediyor. Bildirim gelmediğinde geriye yalnız dışarıdan okunan taraf kalıyor; yarıda bırakılmış bir iş, tamamlanmamış bir hareket. O kümenin tamamı “Şeker düşmesi dışarıdan nasıl görünür?” yazısında sayılı.

Yaşlı erişkin bölümünün değerlendirme çerçevesi tıbbi, ruhsal, işlevsel ve toplumsal alanlara birden bakıyor; işlevsel alanla kastedilen öz bakım becerilerinin kendisi. Takvim yaşı bu tabloyu tek başına kurmuyor. Uzlaşı raporunun bu başlıkta ölçtüğü şey kalan yaşam süresi; onu yaştan daha iyi kestiren şey, eşlik eden hastalıklarla işlev kayıplarının birleşimi olarak bildiriliyor. Aynı bölünme, bilişi geçici ya da kalıcı olarak etkilenmiş genç bir erişkinin yanında da kurulabiliyor; bölünmenin şekli aynı kalıyor, buradaki ölçümlerin tamamı ise altmış beş yaş ve üstünden geliyor.

Ölçülmüş bir karşılaştırma bu tabloyu işin kendisinde gösteriyor. Altmış beş yaş ve üstünde diyabeti olan yaklaşık dört yüz kişi, aynı yaş ve cinsiyetten, diyabeti olmayan bir o kadar kişiyle yan yana kondu. Bilişsel tarama puanı eşiğin üstünde çıkanların oranı diyabeti olan grupta düşüktü. Uygulanan iki taramanın puanı da yaş ilerledikçe geriliyordu. Aynı grubun içinde puanı düşük olanlar, diyabetin öz bakımına ve izlemine belirgin biçimde daha az katılıyordu; günlük yaşam becerilerinde düşüş ve kişisel bakımda artan yardım gereksinimi de aynı satırlarda kayıtlı. Ölçüm tek bir kesitten geliyor, yani hangisinin hangisini getirdiği bu kayıtta yok. Kayda geçen şey daha dar ve daha somut. Tarama puanının düştüğü yerde, diyabetin günlük işlerine katılım da düşük ölçülüyor.