Czemu insuliny nie bierze się w tabletce?

Tabletka po szklance wody schodzi najpierw do żołądka. Żołądek jest środowiskiem pracującym po to, by rozkładać białka, a kwas rozprostowuje pofałdowany kształt łańcuchów białkowych. Praca insuliny zależy właśnie od tego pofałdowanego kształtu. Gdy kształt się psuje, cząsteczka wciąż tam stoi, ale już żadnych drzwi nie otwiera.

Drugie uderzenie zadają enzymy, bo pepsyna w żołądku oraz trypsyna i chymotrypsyna w jelicie cienkim rozkładają łańcuch na kawałki. Te enzymy nie odróżniają białka z talerza od białka leku. Dla nich insulina jest zwykłym pokarmem.

Trzecią przeszkodą jest rozmiar. Ścisłe połączenia między komórkami w ścianie jelita przepuszczają wyłącznie bardzo małe cząsteczki, a insulina jest na to za duża. Do tego jest jeszcze warstwa śluzu. Czwartą przeszkodą jest wątroba: wszystko przechodzące z jelita zagląda najpierw tam, a wątroba zatrzymuje większą część przychodzącej insuliny, zanim wyjdzie do krążenia.

• Kwas żołądkowy rozprostowuje pofałdowany kształt cząsteczki
• Enzymy trawienne rozkładają łańcuch na kawałki
• Warstwa śluzu i ściana jelita nie przepuszczają dużej cząsteczki
• Wątroba zatrzymuje większą część docierającego do niej udziału, zanim wyjdzie do krążenia

Gdy cztery przeszkody się złożą, wychodzi obraz uderzający: udział niechronionej insuliny docierający do krwi zostaje poniżej jednego procentu. Dlatego ilość substancji potrzebna do znaczącego działania rośnie tak bardzo, że nie da się jej unieść.

To, że wątroba zatrzymuje ten udział, jest właściwie zdarzeniem o dwóch twarzach. Własna insulina ciała też po wyjściu z trzustki zagląda najpierw do wątroby, a stężenie w tamtym miejscu zostaje wyższe niż w reszcie krążenia. Powab insuliny doustnej po części polega na zbliżeniu się do tej naturalnej kolejności. To, co jest przeszkodą, jest zarazem nagrodą.

Dlatego insulina idzie drogami omijającymi trawienie, a najpowszechniejszą z nich jest podanie pod skórę. Jest też postać drobnego proszku wciąganego do płuc, trzymająca swoje miejsce jako szybka możliwość idąca przy posiłkach. Nie pasuje za to osobom z przewlekłą chorobą płuc ani palącym.

Poszukiwanie insuliny doustnej trwa od ponad stulecia. Dzisiejsze próby opierają się na chronieniu kapsułki przed żołądkiem, na przejściowym spowalnianiu enzymów i na czynieniu ściany jelita na jakiś czas bardziej przepuszczalną. Jeden kandydat nie spełnił oczekiwań w badaniu trzeciej fazy. Inny pokazał działanie, ale nie wyszedł na możliwy do uniesienia, bo żądał dziesiątków razy więcej niż ilość wchodząca igłą.

Trudnością nie jest samo wchłanianie. Insulina doustna musiałaby pokryć i potrzebę tła, i wzrost po posiłku, nie dawać się zbytnio zmieniać jedzeniu i zostać bezpieczna przez długie lata. Do połknięcia tabletki wystarcza szklanka wody. I właśnie ta łatwość tłumaczy, czemu poszukiwanie się nie kończy.