Co łączy wagę z cukrzycą?

W cukrzycy typu 2 tkanka tłuszczowa nie zachowuje się w każdym miejscu ciała tak samo. Tłuszcz pod skórą zostaje względnie spokojny; tłuszcz siadający w jamie brzusznej między narządami wylewa się za to w całkiem inne miejsce. Wolne kwasy tłuszczowe i zwiastuny zapalenia wydzielane przez ten tłuszcz spływają do naczynia niosącego krew wprost do wątroby i docierają do narządu w skupionej postaci. Im większy ciężar, tym gorzej wątroba słyszy głos insuliny; przez noc nie przestaje oddawać cukru do krwi i dlatego wartość mierzona rano wychodzi wysoko.

Tłuszcz zebrany w wątrobie tam nie zostaje. Część oddawana jest z powrotem do krwi w postaci paczek tłuszczowych i siada we wnętrzu trzustki, rozchodząc się między komórki wytwarzające insulinę. Otoczone tłuszczem komórki tracą zdolność szybkiej odpowiedzi, gdy tylko przyjdzie jedzenie. Powstają w ten sposób dwa karmiące się nawzajem pierścienie: pierścień wątroby powiększa pierścień trzustki, a pierścień trzustki wątrobowy. Te dwa narządy nie obserwują się z daleka; wymiana między nimi krąży bez ustanku drogą krwi.

Pierścienie kręcą się też odwrotnie. Gdy niedobór energii trwa, tłuszcz w wątrobie zaczyna topnieć w ciągu dni, a pozbieranie się trzustki żąda miesięcy. Poprawa trzyma się tej samej kolejności: najpierw mięknie obraz po stronie postu, a pozbieranie się odpowiedzi po jedzeniu widuje się później. Wielkie wytyczne piszą, że nawet utrata małej części wagi początkowej dotyka równowagi cukru. Przy większej utracie wartości wychodzą poza przedział cukrzycy bez leku na cukier i zostają tam przez jakiś czas. Ten stan nazywa się remisją; u kogo i jak długo trwa, omawia osobny tekst.

Mniej znaną twarzą tego obrazu jest to, że typ 2 wychodzi też u osób wyglądających szczupło, a znaczna część nowo rozpoznanych mieści się w prawidłowym przedziale wagi. Stąd rodzi się myśl o osobistym progu tłuszczu. Każde ciało ma granicę, do której umie odkładać tłuszcz nieszkodliwie, a granica ta bardzo się między ludźmi różni. Ktoś, kto przekroczył swoją, ładuje tłuszcz do narządów, choćby z zewnątrz wyglądał szczupło. U osoby z nadwagą, która swojego progu nigdy nie przekroczyła, równowaga cukru stoi za to latami na miejscu. Gdzie leży ten próg, wychodzi na jaw dopiero po przekroczeniu.

Nie widać wprost, gdzie tłuszcz stoi. Tłuszcz siadający wewnątrz brzucha nie daje o sobie znać na wadze; dlatego obok wagi obserwuje się wymiary ciała, jak obwód pasa. Waga podaje sumę. Obwód pasa niesie znak o tym, gdzie ta suma się rozłożyła. Dokładny obraz tłuszczu w wątrobie i w trzustce wychodzi za to wyłącznie metodami obrazowymi.

W tym samym równaniu mieszczą się też wiek, dziedziczenie i ilość ruchu. Kortykosteroidy i część leków przeciwpsychotycznych liczy się między grupy leków znane z wpływu na wagę i na równowagę cukru. Krótki sen też osłabia odpowiedź na insulinę i robi to bez żadnej zmiany masy tłuszczu. W cukrzycy typu 1 mechanizm rusza z całkiem innego miejsca, z układu odpornościowego, i zostaje poza tymi pierścieniami. Uznanie wagi za jedynego winnego nie wystarcza do wyjaśnienia tego, co się dzieje; wymiana krążąca między wątrobą a trzustką idzie tam, gdzie waga nie pokazuje.