Kan şekeri birimleri arasında çevrim nasıl yapılır?
· 2 dk
Birimi yazılmamış bir kan şekeri sayısı eksik bilgidir, çünkü iki ölçek arasındaki fark kat kat büyüklüktedir. Kan şekerinin iki yazımı sabit bir katsayıyla birbirine çevrilir. HbA1c’nin iki ölçeği ise katsayıyla değil, yayımlanmış bir bağıntıyla. Hangisinin basılacağına ülke düzeyinde karar veriliyor.
Kan şekeri ölçen bir cihaz da laboratuvarın kullandığı yöntem de tek bir şeyi ölçer: kandaki glukoz yoğunluğunu. Bu yoğunluğu kâğıda yazmanın iki yolu var. Biri kütleyi hacme böler ve sonucu desilitre başına miligram olarak verir. Öteki madde miktarını sayar ve litre başına milimol olarak yazar. İki yol da aynı yoğunluğu tarif eder.
Bölünmenin sebebi tarihsel. Ülkelerin bir bölümü kütle temelli yazımı sürdürdü; geri kalanı uluslararası birim sistemine geçerken sonucu madde miktarı olarak basmaya başladı. Aradaki geçiş sabittir, çünkü glukoz molekülünün ağırlığı hangi ülkede ölçülürse ölçülsün aynıdır. Kütle temelli sayıyı 18’e bölmek madde miktarı ölçeğine götürür, aynı sayıyla çarpmak geri getirir. Bu işlem ülkeye göre kaymaz, cihaza göre ayarlanmaz, yıllar içinde de güncellenmez.
Kâğıtta HbA1c, A1c ya da şekerlenmiş hemoglobin diye geçen satırda ayrışma daha belirgin. Bir ölçek sonucu yüzdeyle verir ve büyük klinik çalışmaların kullandığı eski yazıma bağlanır. Öteki ölçek hemoglobinin ne kadarının şekerlendiğini doğrudan sayar, sonucu mol başına milimol olarak yazar. Sayının büyüklük mertebesi böylece tümüyle kayar. Buradaki dönüşüm tek bir çarpma işlemi olarak durmaz: eğimi ve başlangıç noktası olan, uluslararası uzlaşıyla yayımlanmış ve düzenli denetlenen bir bağıntıdır. Sonucu basan laboratuvar da sağlık ekibi de aynı sonucu öteki ölçekte ifade edebilir, yani okurun elinden kaçan bir bilgi yok.
| Ölçü | Bir ölçek | Öteki ölçek | Aradaki ilişki |
|---|---|---|---|
| Kan şekeri | Desilitre başına miligram (mg/dL) | Litre başına milimol (mmol/L) | Sabit bir katsayıyla çevrilir |
| HbA1c | Yüzde (NGSP/DCCT ölçeği) | Mol başına milimol (IFCC ölçeği) | Yayımlanmış bir bağıntıyla çevrilir |
Hangi ölçeğin basılacağına ülke düzeyinde karar veriliyor. Kimi yerde iki yazım kâğıda birlikte basılır, kimi yerde yalnız biri. Yabancı bir raporda tek ölçek görmek bu yüzden olağandır ve o tek ölçek okurun alışık olduğu ölçek olmayabilir.
Bir kâğıdın hangi ölçeği kullandığı çoğu kez kâğıdın kendisinde yazılıdır. Birim, sonucun hemen yanında ya da sütun başlığında durur; o küçük yazı sayfadaki en belirleyici bilgilerden biridir. Parantez içinde ikinci bir sayı görünebilir. Bu sayı bazen aynı sonucun öteki ölçekteki karşılığıdır, bazen laboratuvarın referans aralığı, bazen yöntem notudur. Hangisi olduğunu parantezin yanındaki birim yazısı belli eder.
Laboratuvar sonucunu günlük ölçümlerin diline taşıyan ayrı bir sayı daha var: tahminî ortalama glukoz. Onun kendi yazısı bu sayfanın dışında duruyor.
Yurt dışında yaptırılan bir tahlilde sonucun hemen yanındaki küçük yazı dört kısaltmadan birini taşır: mg/dL, mmol/L, yüzde işareti ya da mmol/mol. Sayfadaki bütün değerler o kısaltmanın ölçeğinde okunur.
Kaynaklar
- D’Orazio P, Burnett RW, Fogh-Andersen N, ve ark. Approved IFCC recommendation on reporting results for blood glucose (abbreviated). Clin Chem. 2005;51(9):1573-1576.
- Hanas R, John G; International HbA1c Consensus Committee. 2010 consensus statement on the worldwide standardization of the hemoglobin A1c measurement. Clin Chem. 2010;56(8):1362-1364.
- Weykamp C. HbA1c: a review of analytical and clinical aspects. Ann Lab Med. 2013;33(6):393-400.
- Sacks DB, Arnold M, Bakris GL, ve ark. Guidelines and recommendations for laboratory analysis in the diagnosis and management of diabetes mellitus. Clin Chem. 2011;57(6):e1-e47.