Diyabet ve depresyon birbirini nasıl etkiler?

Depresyonu olan kişilerde ilerleyen yıllarda tip 2 diyabetin ortaya çıkma riski, olmayanlara göre yaklaşık %60 yüksek çıktı. Ters yöndeki artış daha küçük kaldı, aynı tanıyla yaşayan kişilerde depresyonun ortaya çıkma riski yaklaşık %15 yüksek. Oranlar bu türe ait, diyabetin öteki türü başka bir literatürün konusu.

Depresyon ile diyabet distresi ayrı iki durum. Distres hastalığın kendi taleplerinden doğan bir bitkinlik ve o talepler hafifledikçe hafifliyor, karşılığı da bakımı kolaylaştıran eğitim ve destekten geçiyor. Depresyon ise diyabete değmeyen alanları kaplıyor: iş, ilişkiler, eskiden keyif veren her şey. Onun karşılığı konuşma temelli terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi. İkisi aynı kişide birlikte görülüyor ve belirtileri örtüşüyor, ayrımın önemi buradan geliyor. Ayrı bir yazı yalnız diyabet distresini anlatıyor.

Depresyonun öz bakımı zorlaştırması mekanik bir şey. Uyku, iştah, enerji ve dikkat depresyonda ilk bozulan işlevler, diyabet bakımı ise tam bunların üstünde yürüyor. İlacın bitmek üzere olduğunu fark etmek, yürüyüşe çıkmak, alışverişte etiket okumak, randevu gününü hatırlamak, hepsi aynı işlevlerden enerji çekiyor.

Depresyon, diyabetle yaşayan erişkinlerde diğerlerine göre iki kat sık ve bu oran diyabetin türüne göre değişmiyor. Ruhsal durum bu yüzden diyabet bakımının rutin bir başlığı, depresyon taraması da yılda en az bir kez gündeme geliyor. Taramanın işi tanı koymak değil, ayrıntılı bir değerlendirmenin gerekip gerekmediğini belirlemek; kısa anketler tanı görüşmesinden hep daha yüksek oran veriyor. Olumlu çıkan bir tarama, ruh sağlığı deneyimi olan bir ekiple yapılacak değerlendirmenin kapısını açıyor.

Depresyonun ağır ucunda kendine zarar verme düşüncesi bulunabiliyor. Bu düşünce depresyonun kendi belirtileri arasında sayılıyor ve yaygın tarama formlarında ayrı bir madde olarak soruluyor. Maddeye verilen olumlu yanıt, formun geri kalanından bağımsız olarak ayrıntılı bir değerlendirme gerektiriyor. Düşüncenin gerilemesi de büyük ölçüde depresyonun kendisinin tedavi edilmesinden geçiyor.

Diyabeti ve depresyonu birlikte olan kişilerle yürütülen denemeleri bir araya getiren derleme tedavinin karşılığını sayıya döktü. Konuşma temelli terapi alan kişilerde depresyondan kurtulanların oranı, olağan bakım alanlardan açık biçimde yüksek çıktı. Şiddet puanları tek bir ortalamaya inmedi. Sonuçlar birbirinden çok farklı çıktı. İlaç tedavisinde şiddetteki düzelme orta büyüklükte çıktı, kan şekeri ölçümlerinde de küçük bir iyileşme eşlik etti. Kurtulma oranındaki üstünlük tedavinin hemen ardından görüldüğü gibi aylar sonrasında da sürdü.