Diyabet kalbi neden etkiler?

Sağlıklı bir atardamarın iç yüzeyi, tek sıra hücreden oluşan kaygan bir astarla kaplıdır. Bu astar yıprandığında kandaki kolesterol parçacıkları duvarın içine sızıyor ve orada kalıyor. Bağışıklık hücreleri temizlemeye geliyor, yağı yükleniyor ve yerinden kalkamıyor. Birikinti zamanla bir plağa dönüşüyor; üstünü lifli ve sert bir başlık örtüyor.

Damar daralıyor, ama asıl olay daralmanın kendisi değil. Kırılma noktası, o başlığın incelip yırtılması ve yırtık açıldığı anda kanın pıhtılaşmaya başlaması; damar kısa sürede tıkanabiliyor. Kalp krizi denen tablo çoğu kez yavaş bir daralmanın değil, ani bir tıkanmanın sonucu.

Diyabet bu zincirin tek halkasına değil, birkaçına birden dokunuyor. Damarın iç astarı işlevini erken yitiriyor, kan pulcukları daha kolay kümeleniyor ve oluşan pıhtı zor çözülüyor. Kan yağlarının dağılımı da değişiyor; küçük ve yoğun parçacıklar duvara daha rahat giriyor. Sonuç, plak yükünün aynı yaştaki bir başkasına göre daha erken ve daha yaygın birikmesi.

Asıl önemli nokta burada başlıyor. Kalpten gelen ağrı haberini, kalbi saran otonom sinirler taşıyor ve diyabette bu sinirler yıpranabiliyor. Haber zayıflıyor ya da hiç ulaşmıyor. Yirmi iki çalışmanın birleştirildiği geniş bir derleme, diyabeti olan kişilerin kalp krizi sırasında göğüs ağrısı olmadan başvurmasının belirgin biçimde daha sık olduğunu buldu (Kumar ve ark., 2023). Tip 2 diyabetli yetişkinlerin izlendiği geniş bir çalışmada da, kalp hızı değişkenliği azalmış kişilerde “sessiz” denen kalp krizi daha sık görüldü.

Ağrı silikleşince tablo başka kılıklara giriyor ve tanınacak işaretler şunlar oluyor:

• Alışılmış bir yokuşta ya da birkaç basamakta kesilen nefes
• Göğüste ağrıdan çok baskı, sıkışma veya dolgunluk hissi
• Çeneye, boyna, omuza, kola ya da kürek kemikleri arasına vuran belirsiz bir rahatsızlık
• Mide üstünde hazımsızlık gibi duran ağırlık, bulantı
• Sebepsiz soğuk ter, ansızın gelen halsizlik, göz kararması

Bu işaretlerin ortak yanı, kolayca başka bir şeye yorulmaları; yorgunluğa, yaşa ya da ağır bir yemeğe. Diyabette bir tuzak daha var: soğuk ter, halsizlik ve göz kararması düşük şekerin de dilidir. Şeker düşüklüğü giderildiği hâlde bunlar sürüyorsa açıklama başka yerde aranır.

Ayırt edici nokta yenilikte ve zamanlamada. Daha önce hiç yaşanmamış bir şey hareketle ortaya çıkıp dinlenmeyle geriliyorsa, kalp de o tablonun içine giriyor. Sinirleri yıpranmış bir kişide bu his hiç doğmayabilir; kalp filminde eski bir krizin izine sonradan rastlanması bu yüzden ender değil.

Burada iki ayrı zaman ölçeği var. Hareketle çıkıp dinlenmeyle geçen tablo, haftalara yayılan bir gidiş. Aynı işaretler ansızın birlikte başlayıp dinlenmeyle geçmiyorsa ölçek değişiyor: damar tıkandıktan sonra kalp kası dakikalar ve saatler içinde zarar görüyor. İkincisi, izlenerek beklenen değil acil değerlendirilen bir tablo.

Tansiyon ile kan yağlarının aynı tabloda yer alması tesadüf değil. Üçü de aynı damar duvarını zorluyor ve etkileri üst üste biniyor. Yalnız şekere bakan bir izlem, tablonun büyük bölümünü görmeden kapanıyor. Bu üçlüyü birlikte ele almanın neden farklı bir sonuç verdiği ayrı bir yazının konusu.

Sessizlik burada bir güvence değil. Yalnızca haberin ulaşmadığı anlamına geliyor. Kalp tarafının, şikâyet çıkmadan izlenen başlıklardan biri olması da bu yüzden.