Diyabette karaciğere neden ayrıca bakılır?

Karaciğer bu tabloda iki rol birden taşıyor ve roller kolay karışıyor. Birinci rolde karaciğer bir kaynak: sabah okunan sayıyı yukarı iten salım oradan çıkıyor. İkinci rolde ise hedef. Kendi hücrelerinin arasına yağ dolar, doku zamanla sertleşir ve organ sebebin değil sonucun tarafına geçer. “Kilo ile şeker hastalığı arasında ne var?” yazısı aynı organı sebep tarafından görüyor.

Biriken yağ çoğu kişide olduğu yerde kalıyor. Karaciğer hastalıklarını derleyen başvuru metni, yalın yağlanmayı geri dönebilen ve ilerlemeyen bir tablo olarak tanımlıyor; ilerleme, üstüne iltihaplanmanın eklendiği bölümde görülüyor. Orada doku sertleşiyor ve sertleşmenin ileri ucundaki tabloya siroz deniyor. Tablonun kendini duyurma biçimi de yok: hastaların çoğu hiçbir şey hissetmiyor. Kâğıttaki adı yakın zamanda değişti; eski adı yağlı karaciğer hastalığıydı, bugün metabolik kökeni öne çıkaran bir adla anılıyor.

Yaygınlık sayısı bu zeminde okunuyor. Amerikan Diyabet Birliği’nin uzlaşı raporu, tip 2 diyabetle yaşayan yaklaşık her üç kişiden ikisinde karaciğer yağlanması bulunduğunu yazıyor. Aynı rapor bir eksiği de adıyla koyuyor: karaciğer sağlığı, göz, böbrek ve sinir gibi izlenen komplikasyonların ön sırasına hiç girmemiş. Karaciğer ilaç tarafında da kendi satırını taşıyor: “Şeker hastalığı ilaçları kaç gruba ayrılır?” yazısı grupları dokundukları organa göre ayırıyor.

Dört ölçünün dördü de ayrı bir yerde susuyor. Kâğıttaki enzim satırı tek başına yetmiyor: aynı başvuru metni, hafif yükselmiş enzimlerin en sık bulgu olduğunu, buna karşın hastaların çoğunda enzimlerin normal seyrettiğini yazıyor. Normal bir satır organı temize çıkarmıyor. Kandan hesaplanan indeksler bu boşluk için geliştirildi; en erişilebilir olanı FIB-4 adıyla anılıyor ve yeni bir tetkik istemiyor, kâğıtta zaten duran sayılardan hesaplanıyor. Gücü uçlarda toplanıyor: alt ve üst uçta yön belirginleşiyor, ortadaki bantta doğruluğu azalıyor ve bu azalma ileri yaşta, tip 2 diyabette daha da belirgin. Sertliği dışarıdan ölçen yöntemde vücut ölçüleri büyüdükçe okuma güvenilirliğini yitiriyor. Doku örneği ise tanıyı kesinleştiren yöntem; sonucu belirsiz kalan durumlar için saklanıyor.

Geriye şu kalıyor: iki ölçü aynı soruyu aynı yerden cevaplamıyor. Enzim satırı hücrenin o günkü hâlini bildiriyor. İndeks aynı satırı tek başına okumuyor; onu yaşla ve kan tablosundaki bir başka sayıyla birlikte hesaba katıyor. Enzim satırı olağan dururken indeksin yukarı çıkması bu yüzden mümkün. Karaciğer tarafında bu iki satır ayrı ayrı okunuyor.