Katı kurallar yeme düzenini neden bozar?

Diyabet bakımı bir dizi beceri ister. Tabaktaki karbonhidrat tahmin edilir, etiketin toplam satırı okunur, öğünün büyüklüğü tanınır. Beceri olarak kaldıkları sürece bunlar bir hesap işidir ve yanlışları da düzeltilebilir bir tahmin hatasıdır. Aynı işlemler kurala dönüştüğünde tabağın iki yakası oluşur: doğru taraf ve yanlış taraf. Bir tabaktaki karbonhidratın gram cinsinden nasıl tahmin edildiğini “Karbonhidrat sayımı nedir?” başlığı karşılıyor; buradaki soru o hesabın kişide kurduğu döngü.

Bu yatkınlık ölçüldü ve birden çok kez sayıya döküldü. Tip 1 diyabetle yaşayan ergenlerde on üç çalışmayı birleştiren bir derleme, düzensiz yeme davranışlarını akranlarına göre daha sık buldu. Klinik ölçütleri karşılayan tablo ise yaklaşık iki buçuk kat sık çıktı. İkisini ayıran şey ölçümün eşiği. Birincisi tarama ölçeğinde işaretlenen bir davranış örüntüsü; ikincisi, aynı davranışların tanı ölçütlerini karşılayacak sıklığa ve şiddete ulaştığı tablo. Aynı derlemede her iki düzey de uzun dönemli şeker ölçümünün yüksek seyretmesiyle birlikte gidiyordu. Bulgular bir sebep sırası kurmuyor, iki şeyin yan yana durduğunu gösteriyor.

Tip 1’de yatkınlığın kaynağı bakımın kendi taleplerinde aranıyor: ayrıntılı öğün planlaması, porsiyonda kesinlik, yenenin sürekli izlenmesi. Yiyecekleri iyi ve kötü diye ikiye ayıran dil de aynı listede duruyor; bu ayrımın yemenin etrafına suçluluk ve kaygı yerleştirdiği, düzensiz yemenin de bunun ardından geldiği öne sürülüyor. Ölçülen davranışlar arasında insülinin atlanması ayrıca sayılıyor. Mutfakta bir hesap olarak başlayan düzen, akşam sofrasında bir hüküm hâlini alıyor.

Bu tarifin tabakta bir biçimi var. Hesap, tahminin tutmadığı yerde hesap olmaktan çıkıyor; geriye düzeltilecek bir hata yerine bir yargı kalıyor. Öğünün kendisi erteleniyor ya da kısaltılıyor, tabaktan sonra gelen şey bilgiden çok pişmanlık oluyor.

Şemanın biçimi bu bağın yönünü değiştiriyor. Sabit dozla yürüyen düzenlerde öğünün saati ve büyüklüğü şemaya bağlı kalıyor; bazal-bolus şemasında bağ ters yöne kuruluyor ve doz öğüne uyuyor. Suçluluğun nesnesi ölçüm sonucu olduğunda soru “Sayılar neden suçluluk hissettirir?” hâline geliyor; buradaki nesne sayı değil, akşam sofrasına konan tabak.

Yakın tarihli bir çözümleme örüntüleri tek başlık altında toplamak yerine ayırdı. Tip 1 diyabetle yaşayan altı yüzden fazla erişkinin verisinde dört alt tip belirdi ve ikisi ılımlı, ikisi ağır uçta sayıldı.

Dördü aynı yöne bakıyor. Diyabet distresi, düşük şeker korkusu, çökkünlük ve kaygı ölçümleri dört örüntünün hepsinde yüksek çıktı. Ilımlı uçta sayılan iki örüntü de bu tablonun içinde kaldı.