Komplikasyon korkusu neyi değiştirir?

Bu korkunun nesnesi henüz olmamış bir şey; ortada ne bir ağrı var ne de bir olay, korkulan şey yıllar sonrasına ait bir ihtimal. Yine de günün içinde bir yeri var: yaklaşan bir kontrol tarihinin öncesi, açılmayı bekleyen bir sonuç, tanıdık birinin haberinin duyulduğu an, gece uykuya geçmeden önceki on dakika. Geldiği anlar düzensiz. Mesafe hem uzak hem yakın.

Duyguyu sayıya döken araç, tip 1 diyabetle yaşayan ve poliklinikte izlenen bir hasta grubunda geliştirilen kısa bir ölçekti. Otuz maddelik ilk havuz genel endişeyi, belirli sonuçlara duyulan endişeyi, günlük hayatın kısıtlanmasını, düşük şeker ve kilo kaygısını topluyordu. Çözümlemede maddelerin yarısı tek bir çatı altında toplandı, kalan yarısı ölçekten düştü; yenilenen çözümlemede geriye kalan on beş madde tek eksenli çıktı. Genel kaygıyla ilişkiliydi ama ona indirgenmedi ve diyabete özgü bir duygu olarak tanımlandı. Var olan komplikasyon sayısıyla bağı orta güçteydi, yani bedendeki tablo korkunun büyüklüğünü tek başına belirlemiyor.

On sekiz yıl sonra aynı soru iki tipte birden ölçüldü. Diyabet bakımının yürütüldüğü merkezlerde katılımcıların üçte birinden fazlası ölçeğin üst diliminde yer aldı; hastaların sevk edilerek geldiği, daha ileri uzmanlaşmış merkezlerde oran en çok yarıya yaklaşıyordu. Üst dilimi belirleyen şey korkunun varlığından çok sıklığı; ölçekte bir eşiği aşacak kadar sık gelmesi, yani tetikleyen bir olay yokken de günün içine yerleşmesi. Yüksek korku, diyabet distresi ve çökkünlük belirtileriyle birlikte yükseliyordu ve bu bağ başka etkenler hesaba katıldıktan sonra da sürüyordu. Üçünün nesnesi ayrı: distresinki bugünün yükü, korkununki yıllar sonrasına ait bir ihtimal, çökkünlük belirtileri ise diyabete bağlanmadan da ölçülüyor. Yüksek korku böylece onların bir alt başlığı sayılamıyor.

Bu sayfa korkunun nesnesini tek tek saymıyor. Bunların geciktirilip geciktirilemeyeceğinin olgusal cevabı, komplikasyonların önlenip önlenemeyeceğini soran yazıda; hangi organın hangi ölçekte yıprandığının cevabı organ haritasında. Buradaki soru o cevapları arayan hâl. Biri neyin olduğunu ölçüyor, öteki o bilgiyle yaşamanın nasıl bir şey olduğunu.

Korkunun kişiyi kendiliğinden harekete geçirdiği varsayımı, korkuyu değil algılanan riski ölçen bir çalışmada sınandı. Tip 2 diyabetle yaşayan yaşlanmış erişkinlerle tek bir merkezde yürütülen kesitsel bir ölçümdü. Ölçek riski beş boyutta topluyordu; en yüksek puanı endişe aldı, genel risk farkındalığı ise düşük kaldı. İki yapıyı birbirine bağlayan köprü tam burası. Riski yüksek algılayanlarda yüzleşerek başa çıkma daha az, kaçınma ve boyun eğme daha çok bildirildi. Üç adın gündelik bir yüzü var: yüzleşme durumu adıyla anıp üstüne gitmek, kaçınma konuyu düşünmemek ve konuşmamak, boyun eğme sonucu olmuş bitmiş saymak. Aynı örneklemde yüzleşme puanı norm verisinin altında, kaçınma ve boyun eğme puanları üstünde kaldı. Kesitsel bir ölçüm neyin neyi getirdiğini söylemez. Ölçülen bağlar arasında en belirgin olanı, algılanan risk büyüdükçe durumun üstüne gitme tarafının geri çekilmesiydi.