Vardiyalı çalışmak kan şekerini nasıl etkiler?

Bedenin kendi saati var ve bu saat yalnız uykuyu yönetmez. İnsülin salgısı, karaciğerin glukoz üretimi, kortizol salınımı ve sindirim hızı gün içinde belirli bir sıraya göre değişir. Sabaha karşı beden uyanmaya hazırlanır, karaciğerin ürettiği glukoz artar. Gecenin ortasında sıra tersine döner ve glukoz toleransı günün en dip noktasına iner. Yani bedenin en zayıf saati, tam da uyumayı beklediği saattir.

Bu kaymanın izi hem sahada hem laboratuvarda okunuyor. Gece vardiyasında çalışanları yıllarca izleyen kohortların derlemesi, tip 2 diyabet görülme sıklığında ölçülebilir ama ılımlı bir artış buldu; artış, vardiyada geçen yıl sayısıyla birlikte büyüyordu. Kilo alımı ilişkinin bir bölümünü açıklıyor, hepsini değil. Laboratuvarda ise iç saatinden on iki saat kaydırılmış bir programa geçen sağlıklı gönüllülerde kortizolün gün içindeki eğrisi tersine döndü, insülin yükseldi.

Vardiyanın etkisi yalnız uykudan gelmez. Düzensiz çalışma birbirine bağlı üç şeyi ayrı ayrı kaydırır: uyku, öğün ve ilaç saati. Gecenin ortasında yenen bir öğün, bedenin öğüne en zor cevap verdiği saate denk gelir. İlacın saati kaydığında dozlar ya birbirine yaklaşır ya da aralarında uzun bir boşluk açılır. Dozlar yaklaştığında etkiler üst üste biner ve değer düşme yönüne itilir, aralarında uzun boşluk kaldığında ise yükselmeye alan açılır. Düşüşün ilk işaretleri gece çalışırken vardiya yorgunluğuna benzer, ayırt edilmeleri zorlaşır. Gündüz uykusu ise kısa ve sığ kalır; kısalan ve bölünen uyku, ertesi günün değerlerini yukarı çeken ayrı bir etkendir.

Buraya kadarki kanıt diyabeti olmayan insanlardan geliyor. Tanı almış olanlar için ayrı bir veri var. Kılavuzlar, vardiyalı çalışan ve diyabeti olan kişilerde sirkadiyen ritim bozukluğu riskinin arttığını, bunun da uzun dönem şeker ortalamasının yüksek seyretmesiyle ilişkilendirildiğini yazıyor. Sürekli ölçümle izlenen tip 2 diyabetli sağlık çalışanlarında ise gece vardiyası günlerinde ortalama yerinde kaldı, iniş çıkışlar genişledi. Aynı günlerde uyanık kalınan süre uzuyor, alınan enerji artıyordu. Dalgalanmanın genişlemesi bu beslenme farkıyla birlikte anılıyor. Aranacak desen budur. Programın kendisi kişinin elinde değil; elde olan, hangi vardiyanın hangi ölçümü nasıl kaydırdığını görünür kılmak. Vardiya tipini kayıtla birlikte tutan biri, gece nöbetini izleyen günün kendine özgü desenini tanır.