Yolculukta kan şekeri takibinde ne değişir?
· 2 dk

Yolculukta değişen ilk şey saattir: yaşanan saat kayar, bedenin kendi saati ise yerinde kalır. Arkasından hareket düşer, öğünlerin arası uzar, hava sıcaklığı başkalaşır. Bu dördü aynı güne bindiğinde ortaya çıkan tablo, evdeki sıradan bir günün tablosuna benzemez.
İlk ve en görünür değişiklik saat diliminde. Doğuya giden için gün kısalır, batıya giden için uzar. İç saat bu kaymaya hemen uymaz; yeni saate oturması geçilen dilim sayısıyla birlikte uzayan bir süre alır ve doğuya gidişte bu süre daha da uzar. Yön burada sonucu da ayırır. Kısalan günde ilaç etkileri üst üste biner, ağır basan taraf düşük şeker olur. Uzayan günde ise arada kapsanmayan bir aralık açılır ve tablo ters uca, yükselme tarafına kayar. Düşüşün ilk işaretlerini sıralayan ayrı bir yazı var; evden uzakta o tanımaya daha çok iş düşer.
İkincisi hareketsizlik: uçak koltuğunda ya da otobüste geçen saatler, günün toplam hareketini neredeyse sıfıra indirir. Kesintisiz oturmanın tek başına ne yaptığını, gün içi hareketi anlatan ayrı bir yazı ölçüyle veriyor.
Üçüncüsü öğün düzeni. Yolda öğünün saati de içeriği de başkasının eline geçer; bu belirsizliği dışarıda yemeyi anlatan ayrı bir yazı ele alıyor. Yolculuğun eklediği tek şey, o boşluğun uzaması. Uzayan boşluk, insülin ya da pankreası uyaran bir hap kullanan biri için günün en kırılgan aralığıdır; tek başına metformin kullanan birinde aynı boşluk bu sonucu doğurmaz.
Dördüncüsü sıcaklık: sıcak iklimde cilt damarları genişler ve terle sıvı kaybı artar, soğukta damarlar büzülür. İlaç tarafındaki karşılığı açık: deri altına yapılan insülin sıcakta daha hızlı, soğukta daha yavaş emilir. Ortam ısıtıldığında emilim belirgin biçimde hızlandı, serin ortamda ise geriledi. Saklama koşulu ayrı bir başlık ve iki uçlu. Sıcak da donma da proteinin yapısını bozar, üstelik uçakta kargo bölümü donma tarafındadır. Saklamanın iki ucunu birlikte anlatan ayrı bir yazı var.
Beşincisi en az fark edileni: rutinin kendisi. Evde işaret görevi gören şeyler — hep aynı saatte kurulan sofra, hep aynı yerde duran kutu — yolda ortadan kalkar. Bir davranışın sahnesine ne kadar bağlandığını alışkanlığın yerleşmesini anlatan ayrı bir yazı gösteriyor. Atlanan bir ölçüm çoğu kez unutkanlıktan değil, sahnenin kaybolmasından doğar.
Bu beş değişiklik ayrı ayrı küçük durur. Yolculuğu ayıran şey, hepsinin aynı güne sığması ve birbirini büyütmesi. Geçilen saat dilimi arttıkça üst üste binme de artar; hangi ucun öne çıkacağını gidilen yön belirler.
Kaynaklar
- Pavela J, Suresh R, Blue RS, Mathers CH, Belalcazar LM. Management of diabetes during air travel: a systematic literature review of current recommendations and their supporting evidence. Endocr Pract. 2018;24(2):205-219.
- Roach GD, Sargent C. Interventions to minimize jet lag after westward and eastward flight. Front Physiol. 2019;10:927.
- Rönnemaa T, Koivisto VA. Combined effect of exercise and ambient temperature on insulin absorption and postprandial glycemia in type I patients. Diabetes Care. 1988;11(10):769-773.