Şeker yükselmesi dışarıdan nasıl görünür?

Geri dönen bir işaretin görünürlüğü karşılaştırmadan gelir. Uzun süredir kuru kalkan bir çocuk yeniden yatağını ıslatır, gece koridorda yanan lamba geri döner, mutfaktaki sürahi gün bitmeden boşalır. Yaşlanan bir ebeveynde banyoya giden ayak sesleri sıklaşır. Aynı yatağı paylaşan kişi gecenin daha sık bölündüğünü duyar. Bu ayrıntıların hepsinin bir öncesi var ve o öncesini aynı evi paylaşan kişi hatırlıyor.

Bu geri dönüş yeni tanı kayıtlarına da yansıyor. Çocuklarda tanı anını inceleyen bir kohortta yeniden başlayan gece işemesi, beş yaşın altındaki çocukların beşte birinde, beş ile on yaş arasındakilerin üçte birinde yer alıyor. Sayı tanı anına ait, sonrasına değil. Susamanın ve idrar artışının kaynağını başka bir yazı anlatıyor.

Yetişkinde ve yaşlanan bir kişide görünen ayrıntılar günün içine dağılır. Gün içinde yürünen mesafe kısalır, merdivende mola sıklaşır, her sabah aynı saatte başlayan iş yarım saat kayar. Çamaşır yükü artar, akşam masasından kalkışlar sıklaşır. Bu ayrıntılar başka tanıların işaretine de benziyor: idrar sıklığı idrar yolu enfeksiyonuna, kilo kaybıyla yorgunluk beslenme yetersizliğine. Çocukta diyabet bu tanılarla sık karışıyor; yaşlanan bir kişide dalgınlık doğrudan yaşın hanesine geçer.

Hız ve huy tarafında elde bir deney var. Araştırmacılar erişkinlerde tip 2 diyabette kan glukozunu denetimli biçimde yükselttiğinde bilgi işleme hızı yavaşladı, çalışan bellek ve dikkatin bazı yanları bozuldu, enerjik uyarılma azaldı, üzüntü ve kaygı arttı. Deneye yirmi erişkin katıldı, çocuklarda aynı deney yapılmadı; elde kalan şey yön. Dışarıdan bunun karşılığı geç toparlanan bir sabah, cümlenin ortasında dalan bir dikkat ve durgunlaşan bir huy oluyor.

Aynı kohortun ikinci yüzü de var. Çocukların dörtte biri tanı anına orta ya da ağır ketoasidoz tablosuyla geliyor, iki yaşın altındaki dokuz çocuğun altısı bu tabloyla kayda geçmiş. O kolda işaretler saatler içinde ağırlaşıyor: kusmanın sürmesi, karın ağrısı, nefese sinen aseton kokusu, soluğun derinleşip sıklaşması, uyandırmakta güçlük. Hangi işaretlerin beklemediğini ayrı bir yazı tek tek sayıyor.

Yavaş yerleşen tabloda günler birbirine benzer. WHO’nun bilgi notu iki gidişi birlikte anıyor: belirtiler aniden de başlar, tip 2 diyabette ise silik kalır ve fark edilmesi yılları bulur. Yavaş gelen bir değişikliğin hazır bir açıklaması hep bulunur: büyüme dönemi, uykusuz bir hafta, mevsimin değişmesi. Yavaşlığın kendisi de bir işarettir; açıklamalar yerinde dururken çamaşır sepeti dolmaya, sürahi erken boşalmaya devam eder ve evin günlük düzeni yavaş yavaş başka bir yere kayar.