آیا داروهای دیابت وزن میافزایند؟
· 2 دقیقه

داروهایی که قند خون را پایین میآورند بر ترازو یک رد نمیگذارند؛ برخی ترازو را هیچ نمیجنبانند و برخی سو را وارونه میکنند. تفاوت تصادفی نیست؛ نتیجهٔ مستقیم راهی است که دارو در بدن دنبال میکند. پشت جنبش ترازو گاه اشتها میایستد، گاه مایع، و گاه کالریای که دیگر به ادرار نمیگریزد.
وزن ماندهحساب درازمدت انرژی گرفتهشده و خرجشده است. دارو از سه در به این مانده دست میزند: اندازهٔ گلوکزی که از بدن بیرون میرود، زور اشتها و گرایش بافتها به انبار کردن. اینکه از کدام در درمیآید سو را تعیین میکند؛ پهنای بازشدگی از بدنی به بدن دیگر جداست.
| سو | کدام خانوادهها | سببش |
|---|---|---|
| افزایش | انسولین، سولفونیلاوره، گلیتازون | کالریای که دیگر بیرون نمیرود، خوردن افزون در برابر شکر پایین، بافت چربی و مایع |
| خنثی | متفورمین، مهارکنندهٔ دیپیپی-۴، آکاربوز | دفع گلوکز را نمیجنبانند؛ متفورمین به کاهشی اندک گرایش دارد |
| کاهش | آگونیست جیالپی-۱، مهارکنندهٔ اسجیالتی-۲ | خاموش شدن اشتها، کالریای که با ادرار میرود |
در نخست اندیشهای تازه نیست، تصویری کهنه است که وارونه شده. نوشتهای جدا از پیش هست که میگوید در شکر بالا بخشی از کالری با ادرار از دست میرود. افزودهٔ اینجا این است: درمان که شکر را پایین بکشد آن نشت بسته میشود و همان وعده دیگر در بدن میماند. بخشی از افزایش ترازو برای همین گواه این است که دارو کار خود را کرده. بالا رفتن ترازو در حالی که اندازه درست میشود ناسازگاری شمرده نمیشود.
در دوم اشتهاست. انسولین و داروهایی که پانکراس را برمیانگیزند هنگام پایین کشیدن قند خون خطر شکر پایین را هم با خود میآورند. کسی که این را میداند برای در امان ماندن افزونتر میخورد. نامش در نوشتارهای پژوهشی «خوردن به قصد دفاع» است؛ سستی نیست، الگوی رفتاریای چشمداشته است.
در سوم در خود بافت باز میشود. انسولین هورمونی است که انبار کردن را پشتیبانی میکند؛ در گروه گلیتازون به پهن شدن بافت چربی نگه داشتن مایع هم افزوده میشود و ترازو این دو را جدا نمیکند. بخشی از جنبش هفتههای نخست برای همین نه چربی، که آب است. مایع تند میآید و تند میرود؛ چربی اما کند انباشته میشود.
دو خانوادهٔ سوی وارونه از راههای دیگری کار میکنند. در مهارکنندههای اسجیالتی-۲ در باز هم ادرار است؛ کالری از همانجا میرود. حساب روی کاغذ از دست رفتنی بزرگ نوید میدهد، افت راستین اما سنجیدهتر است، زیرا بدن این شکاف را تا اندازهای جبران میکند. آگونیستهای جیالپی-۱ اما بر اشتها و خالی شدن معده کار میکنند؛ حس سیری دراز میشود.
هنگام خواندن این تصویر باید جداییای را در دست نگه داشت: دارو تنها داده نیست. روزی که با جنبش میگذرد با روزی که بیشتر ساعتهایش نشسته میگذرد به یک مانده نوشته نمیشوند. اینکه کمربند به کدام سوراخ میرسد هم گاه بیش از ترازوی حمام سخن میگوید. سوی وزن در گزینش دارو بهتنهایی تصمیم نمیگیرد؛ حال کلیه و قلب هم بر همان میز میایستند.
منابع
- Janež A, Fioretto P. SGLT2 Inhibitors and the Clinical Implications of Associated Weight Loss in Type 2 Diabetes: A Narrative Review. Diabetes Therapy. 2021;12(8):2249-2261.
- Russell-Jones D, Khan R. Insulin-associated weight gain in diabetes - causes, effects and coping strategies. Diabetes, Obesity and Metabolism. 2007;9(6):799-812.
- Davies MJ, Aroda VR, Collins BS, Gabbay RA, Green J, Maruthur NM, Rosas SE, Del Prato S, Mathieu C, Mingrone G, Rossing P, Tankova T, Tsapas A, Buse JB. Management of Hyperglycemia in Type 2 Diabetes, 2022. A Consensus Report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetes Care. 2022;45(11):2753-2786.
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S183–S215. doi:10.2337/dc26-S009
- Klinik Endokrinoloji ve Diyabet Derneği (KEDD). Tip 2 Diyabet Farmakolojik Tedavi Kılavuzu. Yenilenmiş 2. Baskı. KEDD; 2023. ISBN 978-605-74516-0-6