وبلاگ
پرسشهایی که مردم دربارهٔ دیابت میپرسند
اگر همین حالا خبردار شدهاید، از همینجا شروع کنید. زیر هر نوشته منابعِ بهکاررفته و تاریخ بهروزرسانی میماند. اینجا کسی به شما نمیگوید چه کنید؛ اینجا توضیح داده میشود که هر چیز چه معنایی دارد.
با این واژه چیزی پیدا نشد. واژهٔ دیگری را بیازمایید.
از همینجا شروع کنید
اگر چیزی نمیدانید بهترتیب بخوانید. هر نوشته به نوشتهٔ بعدی میرساند.
- دیابت چیست و در بدن چه میگذرد؟دیابت بههمخوردن همان نظمی است که گلوکوز خون را به درون سلولها میبرد تا سوخت شود.
- انسولین چیست و چه کاری میکند؟انسولین هورمونی است که لوزالمعده میسازد و کارش بردن گلوکوز خون به درون سلولهاست.
- تفاوت دیابت نوع ۱ و نوع ۲ چیست؟در دیابت نوع ۱ دستگاه ایمنی سلولهای سازندهٔ انسولین را از میان میبرد؛ در نوع ۲ انسولین هست ولی کارش را نمیتواند انجام دهد.
- دیابت با کدام آزمایشها تشخیص داده میشود؟تشخیص دیابت با یک اندازهگیری گذاشته نمیشود، بلکه با یکی از چهار آزمایشی که در آزمایشگاه تعریف شدهاند.
- قند ناشتا و پس از غذا چه را میسنجند؟قند ناشتا آن درجهای را میسنجد که بدن وقتی هیچ وعدهای در میان نیست خودش نگه میدارد.
- HbA1c چیست و چرا سهماهه میگویند؟HbA1c نسبتی است که نشان میدهد چه اندازه از هموگلوبین خون شما گلوکوز به خود چسبانده.
- قند خون در خانه چگونه اندازه گرفته میشود؟اندازهگیری در خانه با این ترتیب پیش میرود: دستِ شسته با صابون، یک بار سوراخ کردن از کنارهٔ انگشت، نخستین قطرهای که میآید و نوار.
- کدام خوراکیها قند خون را بالا میبرند؟مادهٔ غذاییای که قند خون را اصل بالا میبرد کاربوهیدرات است؛ کاربوهیدرات هم نه فقط در چیزهای شیرین، در پنج گروه جداگانهٔ خوراکی هست.
- چه میخورم مهم است یا چقدر میخورم؟این دو رقیب هم نیستند: مقدار بزرگی بالا رفتن را تعیین میکند و نوع، سرعت و درازای آن را.
- داروهای دیابت به چند گروه بخش میشوند؟داروهایی که در دیابت به کار میروند نه بر پایهٔ نامشان، بلکه بر پایهٔ جایی که در بدن به آن دست میزنند گروهبندی میشوند.
- افت قند چگونه فهمیده میشود؟افت قند در دو موج میآید: نخست هشداری که آدرنالین میزند و سپس بیسوخت ماندن مغز.
- نگه داشتن دفتر قند خون چه فایدهای دارد؟دفتر پیگیری یک اندازهگیری را نگه نمیدارد، بلکه شرایطی را که آن اندازه در آن درآمده نگه میدارد؛ آنچه به کار میآید هم همین زمینه است.
همهٔ پرسشها
همهٔ عنوانهای وبلاگ در یک صفحه.
دیابت چیست؟
17 نوشتهدیابت چیست →
- آیا دیابت عمر را کوتاه میکند؟پاسخ این پرسش که دیابت با عمر چه میکند یک عدد نیست، یک رابطه است: اینکه تشخیص در چه سنی گذاشته شده و کدام اندازهها در محدودهٔ هدف نگه داشته شدهاند.
- دیابت چیست و در بدن چه میگذرد؟دیابت بههمخوردن همان نظمی است که گلوکوز خون را به درون سلولها میبرد تا سوخت شود.
- انسولین چیست و چه کاری میکند؟انسولین هورمونی است که لوزالمعده میسازد و کارش بردن گلوکوز خون به درون سلولهاست.
- آیا دیابت ارثی است؟دیابت مانند رنگ چشم ویژگیای نیست که مستقیم منتقل شود؛ آنچه با وراثت میرسد خود بیماری نیست، آمادگی برای آن است.
- آیا دیابت میرود یا بیماری ماندگاری است؟بازگشتن مقدارهای قند به محدودهٔ هدف بدون دارو در دیابت نوع ۲ شدنی است؛ راهنماها به این حالت بهبود نسبی میگویند.
انواع دیابت →
- تفاوت دیابت نوع ۱ و نوع ۲ چیست؟در دیابت نوع ۱ دستگاه ایمنی سلولهای سازندهٔ انسولین را از میان میبرد؛ در نوع ۲ انسولین هست ولی کارش را نمیتواند انجام دهد.
- دیابت نوع ۱ چیست و چرا پدید میآید؟دیابت نوع ۱ وقتی پدید میآید که دستگاه ایمنی سلولهای سازندهٔ انسولین در لوزالمعده را به اشتباه هدف بگیرد.
- دیابت نوع ۲ چیست و چگونه پیش میآید؟در دیابت نوع ۲ دو چیز همزمان پیش میروند: سلولها مثل گذشته به انسولین پاسخ نمیدهند و لوزالمعده هم پس از مدتی نمیتواند کمبود را ببندد.
- پیشدیابت چیست و قند پنهان یعنی چه؟قند پنهان نام روزمرهٔ چیزی است که در زبان پزشکی پیشدیابت نامیده میشود: قند خون بالاتر از معمول و پایینتر از مرزی که تشخیص دیابت از آن آغاز میشود.
- مقاومت به انسولین چیست، یعنی دیابت؟مقاومت به انسولین حالتی است که در آن پیام انسولین، همان که در سلول را باز میکند، مانند گذشته پاسخ نمیگیرد.
- دیابت بارداری چیست و پس از زایمان میرود؟دیابت بارداری یعنی بالا رفتن قند خون برای نخستین بار در دورهٔ بارداری، و در بیشتر زنان پس از زایمان پس مینشیند.
نشانهها و تشخیص →
- آیا تشخیص گذاشتهشدهٔ دیابت عوض میشود؟نامی که همراه تشخیص دیابت گذاشته میشود به اندازهٔ خود بیماری قطعی و ماندگار پنداشته میشود.
- دیابت پیش از پیدا شدن شکایت چگونه گرفته میشود؟دیابت از دورهای دراز میگذرد که در آن هیچ شکایتی ساخته نمیشود، و در آن دوره تنها چیزی که تصویر را دیدنی میکند یک اندازهگیری است.
- دیابت با کدام آزمایشها تشخیص داده میشود؟تشخیص دیابت با یک اندازهگیری گذاشته نمیشود، بلکه با یکی از چهار آزمایشی که در آزمایشگاه تعریف شدهاند.
- نخستین نشانههای دیابت کداماند؟نخستین نشانههای دیابت بهصورت نیاز به دستشویی که خواب شب را میشکند، تشنگیای که نمیایستد و خستگیای که سببش پیدا نمیشود دیده میشوند.
- چرا دیابت اینقدر تشنه و لاغر میکند؟در دیابت بخشی از شکر در خون جمع میشود، از کلیه به ادرار میرود و هنگام رفتن آب را هم با خود میکشد.
- در گمان دیابت به کدام بخش باید رفت؟در گمان دیابت نخستین در نه یک تخصص فرعی بلکه یک پزشک عمومی است، چون آزمون تشخیص را همو میخواهد و نتیجه را هم همو میخواند.
اندازهگیری و عددها
12 نوشتهبرگهٔ آزمایش →
- برگهٔ نتیجهٔ آزمایش چگونه خوانده میشود؟روی برگهٔ آزمایش، ستونهایی که کنار نتیجه میایستند به اندازهٔ خود نتیجه خبر دارند: واحد، محدودهٔ مرجع و نشانی که سطر بیرونافتاده از نوار را میگوید.
- قند ناشتا و پس از غذا چه را میسنجند؟قند ناشتا آن درجهای را میسنجد که بدن وقتی هیچ وعدهای در میان نیست خودش نگه میدارد.
- آزمون بارگذاری قند (OGTT) چیست؟آزمون بارگذاری قند پس از نوشاندن محلولی اندازهگرفته از گلوکوز میبیند که قند خون در پایان مدتی مقرر کجا فرود میآید.
- ناشتا بودن پیش از آزمایش یعنی چه؟ناشتا در آزمایش یعنی نگرفتن کالری، نه نخوردن هیچ چیز؛ آب ساده بیرون این قاعده است.
- قند در ادرار چه معنایی دارد؟دیده شدن قند در ادرار یعنی گلوکوز خون از گنجایش بازجذب کلیه گذشته است و افزودهٔ آن راهی بیرون شده.
HbA1c و میانگینها →
- واحدهای قند خون چگونه به هم تبدیل میشوند؟عددی از قند خون که واحدش نوشته نشده باشد خبری ناقص است، چون فاصلهٔ میان دو مقیاس چند برابر بزرگی است.
- HbA1c چیست و چرا سهماهه میگویند؟HbA1c نسبتی است که نشان میدهد چه اندازه از هموگلوبین خون شما گلوکوز به خود چسبانده.
- چرا HbA1c هر سه ماه یک بار دیده میشود؟فاصلهٔ سهماههٔ HbA1c از تقویم نمیآید، از زیستشناسی میآید: گلبولهای قرمز پیوسته نو میشوند و عمرشان به چند ماه میرسد.
اندازهگیری در خانه →
- قند خون در خانه چگونه اندازه گرفته میشود؟اندازهگیری در خانه با این ترتیب پیش میرود: دستِ شسته با صابون، یک بار سوراخ کردن از کنارهٔ انگشت، نخستین قطرهای که میآید و نوار.
- چرا بسامد اندازهگیری در هر کس فرق دارد؟آنچه بسامد اندازهگیری را تعیین میکند نام تشخیص نیست، بلکه این است که درمانی که پیش میرود قند روز را چقدر تکان میدهد.
- چرا از یک انگشت دو نتیجهٔ متفاوت درمیآید؟متفاوت درآمدن دو اندازهگیری پیاپی نشان خراب بودن دستگاه نیست، پهنای طبیعی خود اندازه گرفتن را نشان میدهد.
- پایش پیوستهٔ قند (CGM) چیست؟پایش پیوستهٔ قند سامانهای از یک حسگر کوچک است که گلوکوز مایع زیر پوست را پیوسته میبیند.
خوردن و آشامیدن
18 نوشتهخوراک و نوشیدنی →
- کربوهیدرات چیست و چند گونه دارد؟کربوهیدرات یکی از سه مادّهٔ مغذی اصلی درون خوراکیهاست و انرژی را به بدن میبرد.
- فیبر قند خون را چگونه اثر میدهد؟فیبر گونهای کربوهیدرات است که آنزیمهای گوارش نمیتوانند بشکنندش و به شکل گلوکز به خون نمیگذرد.
- در دیابت میوه خورده میشود؟میوه در دیابت خوراکی ممنوع نیست؛ شکری که درون آن است همراه فیبر و آب و حجم میآید.
- آیا شیرینکنندهها زیانبارند؟همهٔ شیرینکنندهها یک چیز نیستند؛ دو خانوادهٔ جدا هستند و ردی که در بدن میگذارند از هم جداست.
- الکل قند خون را چگونه اثر میدهد؟اثر الکل یکسویه نیست: کربوهیدراتی که درون نوشیدنی است نخست بالا میراند و خود الکل ساعتها پس از آن پایین میکشد.
- کدام خوراکیها قند خون را بالا میبرند؟مادهٔ غذاییای که قند خون را اصل بالا میبرد کاربوهیدرات است؛ کاربوهیدرات هم نه فقط در چیزهای شیرین، در پنج گروه جداگانهٔ خوراکی هست.
اندازه و برچسب →
- شاخص گلیسمی چیست و به کار میآید؟شاخص گلیسمی اندازهای است که خوراکیهای کربوهیدراتدار را بر پایهٔ تندی بالا رفتن پس از خوردن ردیف میکند.
- سهم چیست و چگونه اندازه گرفته میشود؟سهم اندازهای است که فرد در بشقاب خود میگذارد، و اندازهٔ سرو اندازهای است که بستهبندی فرض میکند.
- «بدون شکر» چه معنایی میدهد؟عبارت «بدون شکر» ادعایی برچسبی و تعریفشده است که نشان میدهد فرآورده شکری زیر آستانهای معین میبرد.
- برچسب ارزش خوراکی چگونه خوانده میشودخواندن برچسب ارزش خوراکی کاری ترتیبی است و آن ترتیب از بالاترین سطر میآغازد، یعنی از اندازهٔ سرو.
- شمارش کربوهیدرات چیست؟شمارش کربوهیدرات مهارت گمانه زدن این است که در یک وعده چه اندازه کربوهیدرات هست.
- چه میخورم مهم است یا چقدر میخورم؟این دو رقیب هم نیستند: مقدار بزرگی بالا رفتن را تعیین میکند و نوع، سرعت و درازای آن را.
نظم وعدهها →
- بیرون از خانه چه چیز عوض میشود؟آنچه هنگام خوردن در بیرون عوض میشود خود خوراک نیست، کم شدن آن چیزهایی است که دربارهٔ آن دانسته میشود.
- کدام نوشیدنیها قند خون را بالا میبرند؟نوشیدنیهای کربوهیدراتدار گروهیاند که بالا رفتن را تندتر از همه میسازند؛ سببش به اندازهٔ درونشان حالشان است.
- چرا شکر بامداد لجوجتر است؟دانسته است که عدد بامداد از تعادل میان کبد و انسولین پایه در سراسر شب بیرون میآید.
- آیا ترتیب خوردن قند خون را عوض میکند؟اینکه پروتئین و چربی معده را کند میکنند مدتهاست که دانسته است؛ پرسش اینجا از این تنگتر است.
- نخوردن یک وعده قند خون را چگونه اثر میدهد؟نخوردن یک وعده قند خون را همیشه پایین نمیکشد؛ کبد به مدار میآید و گلوکز انبارش را به خون میدهد.
- آیا میانوعده شرط است؟میانوعده برای همه ناگزیر نیست؛ اینکه بایسته است یا نه را درمانی که به کار میرود تعیین میکند.
داروها و انسولین
15 نوشتهدارو چه میکند →
- چرا درمان با گذشت زمان عوض میشود؟سالها که میگذرد همان درمان دیگر مانند پیش کار نمیکند و نامی تازه به فهرست دارو افزوده میشود.
- عوارض داروهای دیابت کداماند؟عوارض داروهای دیابت در یک فهرست مشترک جا نمیشوند؛ هر خانوادهٔ دارویی ردی از آن خود به جا میگذارد.
- اگر قرصها بس نباشند چه میشود؟قرصها روزی که کار چشمداشته را رها کنند، این معنا نمیدهد که فرد جایی خطا کرده است.
- متفورمین به چه کار میآید؟متفورمین پرکاربردترین داروی دهانی در دیابت نوع دو است و کار اصلیاش به زور انداختن پانکراس نیست.
- داروهای دیابت به چند گروه بخش میشوند؟داروهایی که در دیابت به کار میروند نه بر پایهٔ نامشان، بلکه بر پایهٔ جایی که در بدن به آن دست میزنند گروهبندی میشوند.
درمان با انسولین →
- آیا شروع انسولین شکست است؟پیشنهاد گذشتن به انسولین در بیشتر افراد حس شکست برمیانگیزد و این حس تصمیم را ماهها به تأخیر میاندازد.
- گونههای انسولین کداماند؟آنچه گونههای انسولین را از هم جدا میکند شکل منحنیای است که اثر در گذر زمان در بدن میکشد.
- چرا انسولین به شکل قرص گرفته نمیشود؟انسولین یک پروتئین است و دستگاه گوارش درست همان سامانهای است که برای شکستن پروتئینها کار میکند.
- انسولین چگونه نگهداری میشود؟چون انسولین یک پروتئین است شرط نگهداری نه جزئیاتی کنارین، که خودِ کارآمدی دارو است.
- قلم انسولین چیست؟قلم ابزاری است که بردن انسولین و اندازه گرفتن آن را در یک تنه به هم میآورد؛ وصفش همینقدر کوتاه است.
استفادهٔ روزمره →
- اگر ساعت دارو از دست برود چه میشود؟یک نوبت از دست رفته در هر دارویی یک معنا ندارد، زیرا اینکه اثر چقدر میکشد از دارویی به داروی دیگر جابهجا میشود.
- آیا داروها بر هم اثر میگذارند؟کار یک دارو جدا از داروها و مکملهای دیگری که در همان روزها گرفته میشوند پیش نمیرود.
- چرا جای سوزن عوض میشود؟تزریق سالها به یک ناحیه، سرعت گذشتن انسولینی را که به آنجا داده میشود خاموش عوض میکند.
- داروها در روزهای بیماری چه میشوند؟روزی که با تب و با استفراغ یا اسهال میگذرد قند خون را از دو سوی جدا با هم میکشد.
- آیا داروهای دیابت وزن میافزایند؟داروهایی که قند خون را پایین میآورند بر ترازو یک رد نمیگذارند؛ برخی ترازو را هیچ نمیجنبانند و برخی سو را وارونه میکنند.
نشانهها و وضعیتهای فوری
9 نوشتهافت قند →
- افت قند هنگام رانندگی چه را خراب میکند؟کاری که پشت فرمان انجام میشود گرانترین کارهای مغز را همزمان و بیوقفه به کار میاندازد.
- افت قند در شب چگونه فهمیده میشود؟افتی که در خواب رخ میدهد بیشتر وقتها بیآنکه فهمیده شود میگذرد، چون نشانههایی که انتظار میرود بیدار کنند در طول شب ضعیف میشوند.
- چرا قند خون میافتد؟قند خون خودبهخود نمیافتد، چون هر افت از ناهماهنگی میان گلوکوزی که میرسد و اثری که آن را به سلول میبرد بیرون میآید.
- قند که افتاد چه باید کرد؟قند که بیفتد دو کار به ترتیب پیش میروند: تند برگرداندن افت، و سپس دیدن با اندازهگیری که واقعاً برگشته.
- گلوکاگون چیست و کی لازم میشود؟گلوکاگون هورمونی است که لوزالمعده بیرون میدهد و کاری وارونهٔ انسولین میکند: ذخیرهٔ کبد را برمیانگیزد و ذخیره گلوکوز را به خون میدهد.
- افت قند چگونه فهمیده میشود؟افت قند در دو موج میآید: نخست هشداری که آدرنالین میزند و سپس بیسوخت ماندن مغز.
بالا رفتن قند →
- کتواسیدوز دیابتی چیست؟کتواسیدوز دیابتی تصویری است که در آن اثر انسولین تا حد نتوانستن مهار شکستن چربی ضعیف میشود و کتونها جمع میشوند و خون را اسیدی میکنند.
- کدام وضعیت منتظر نمیماند؟بیشتر پرسشهایی که در دیابت پیش میآیند تا نوبت بعد میمانند، اما چند وضعیت همان روز را میخواهند.
- کتون چیست و کی دیده میشود؟کتون سوخت ذخیرهای است که کبد از چربی میسازد، وقتی سلولها نتوانند گلوکوز را به اندازهٔ کافی به کار ببرند.
در درازمدت چه میشود
10 نوشتهبه کدام اندامها میرسد →
- دیابت با کلیه چه میکند؟کلیهها دستگاهی از بیش از یک میلیون صافی کوچکاند که شب و روز خون را صاف میکنند.
- چرا دیابت بر قلب اثر میگذارد؟در دیابت ذهن نخست به سمت رگهای باریک میرود؛ حال آنکه دگرگونی رگهای بزرگی که قلب را میپرورند سالها خاموش پیش میرود.
- شکر به کدام اندامها دست میزند؟گلوکوز بالا مستقیم به اندامها دست نمیزند؛ نخست سطح درونی رگهایی را میساید که آنها را میپرورند.
- دیابت با چشم چه میکند؟دیابت به چشم از راه شبکیه دست میزند: رگهای باریکی که پردهٔ شبکیه را میپرورند نخست میتراوند و سپس بسته میشوند.
عصب، زخم و پا →
- نوروپاتی چیست؟نوروپاتی ساییده شدن اعصاب و خراب شدن رسانش است که از بالا ماندن دراز قند خون میآید.
- چرا پاها اینقدر مهماند؟سبب اینکه پاها در دیابت عنوانی جدا شمرده میشوند دوری آنها نیست، خاموش شدن زنگ درد است.
- چرا زخمها دیر بهبود مییابند؟بهبود یک رویداد نیست، زنجیری است که به ترتیب پیش میرود و گلوکوز بالا حلقههای این زنجیر را یکایک کند میکند.
مهار و پیشگیری →
- آیا از عوارض میشود پیشگیری کرد؟راهی که عوارض را یکسره صفر کند نیست؛ اما تعادلی که در دورهٔ زودهنگام برپا شود سالها بعد هم اثر خود را ادامه میدهد.
- چرا غربالگری بدون نشانه آغاز میشود؟آسیب رگهای باریک خاموش آغاز میشود؛ بیآنکه بینایی خراب شود، بیآنکه شکایتی بیرون بیاید، بیآنکه حس کم شود راه میپیماید.
- سیگار در دیابت چه را عوض میکند؟سیگار دیوارهٔ رگ را مستقیم زخم میکند و راههایی را که دیابت از پیش تنگ کرده یک لایه تنگتر میکند.
زندگی روزمره
9 نوشتهتحرک بدنی →
- تحرک بر قند خون چه اثری میگذارد؟ماهیچهای که منقبض میشود قند خون را از راهی مستقل از انسولین پایین میکشد و بهمحض آغاز انقباض، گلوکوز وارد سلول میشود.
- آیا تحرک سبب افت قند میشود؟برای اینکه تحرک قند را پایین بیاورد باید در میان انسولینی باشد، یا دارویی که لوزالمعده را به بیرون دادن انسولین وامیدارد.
- تحرک در طول روز یعنی چه؟تحرک درون روز جمع هر چیزی است که ورزش شمرده نمیشود: ایستادن، کار خانه، بالا رفتن از پله، قدم زدن هنگام سخن گفتن.
خواب، فشار روانی و خلق →
- آیا کمبود خواب قند خون را بالا میبرد؟بالا میبرد و برای این دیابت لازم نیست، چون در داوطلبان سالمی هم که خوابشان یک هفته کوتاه شد حساسیت به انسولین به اندازهای اندازهگرفتنی پس نشست.
- آیا فشار روانی قند خون را بالا میبرد؟همان غذا، همان دارو، همان ساعت و با این حال اندازهای بالاتر از انتظار: فشار روانی یکی از سببهای واقعی چنین نتیجهای است.
وزن و عادتها →
- وزن و دیابت چه نسبتی دارند؟آنچه تعیینکننده است عدد ترازو نیست بلکه جایی است که چربی در آن جمع شده، چون چربیای که به کبد و لوزالمعده میتراود کار انسولین را خراب میکند.
- چرا کم کردن وزن اینقدر سخت است؟بخش بزرگ این سختی بیرون از اراده میماند، چون بدن در برابر کم کردن وزن از دو بازوی جدا مقاومت میکند.
- آیا گیاهان کاهندهٔ قند واقعاً کار میکنند؟برای گیاهانی که گفته میشود قند را پایین میآورند پاسخ روشنی در دست نیست، چون کارها با هم نمیخوانند.
- ناشتای دراز در دیابت چه میکند؟ناشتای دراز بدن را به سوخت ذخیره میبرد و اینکه این گذر در دیابت به کجا برسد را درمانی که آن فرد به کار میبرد تعیین میکند.
پیگیری و مهار
4 نوشتهنوشتن و دوباره خواندن →
- ثبت قند خون چگونه خوانده میشود؟یک ثبت قند خون تنها وقتی خواندنی میشود که سطرها روی یک محور چیده شوند: کاغذ نشان میدهد در کدام ساعت چه درآمده و نشان نمیدهد چرا درآمده.
- نگه داشتن دفتر قند خون چه فایدهای دارد؟دفتر پیگیری یک اندازهگیری را نگه نمیدارد، بلکه شرایطی را که آن اندازه در آن درآمده نگه میدارد؛ آنچه به کار میآید هم همین زمینه است.
این نوشته فقط برای اطلاع است؛ نه تشخیص بیماری است، نه دستور درمان یا مقدار. تصمیم درمان شما همیشه همان است که همراه با پزشکتان میگیرید.
دفترچهٔ خود را شروع کنید
ForMyGluco اندازهها، داروها و قرارهای شما را در یک جا نگه میدارد، و با یک ضربه همان گزارش PDF را میدهد که با خود به معاینه میبرید.