Jak rozpoznać spadek cukru?

Gdy cukier we krwi zaczyna spadać, ciało od razu odpowiada: wątroba na znak glukagonu wypuszcza do krwi glukozę z magazynu; wchodzi adrenalina. Tę pierwszą falę tworzy nie sam spadek, tylko odpowiedź ciała na spadek. Alarm istnieje po to, by zabrzmieć, zanim mózg zostanie bez paliwa. Dlatego pierwsze ostrzeżenia dotyczą rąk, żołądka i serca.

Druga fala przychodzi skądinąd: mózg nie umie magazynować glukozy, więc gdy dopływ maleje, pierwsze psuje się myślenie, widzenie i mówienie. Wytyczne nazywają drugą grupę neuroglikopeniczną, bo kolejność niesie wiedzę: jeśli mózg zwolnił, zanim ostrzeżenie zostało usłyszane, spadek jest już posunięty.

• Fala adrenaliny: drżenie, poty, kołatanie, nagły głód, mrowienie, niepokój, bladość.
• Fala mózgu: kłopot ze skupieniem, niewyraźne widzenie, zacinanie się w mowie, zamroczenie, senność, niezdarne ręce, dziwne zachowanie.
• Wymieniane osobno dla nocy: pot wilgocący piżamę albo prześcieradło, koszmar lub krzyk przez sen, zmęczenie, rozdrażnienie lub rozkojarzenie po przebudzeniu.

Żaden pojedynczy objaw nie jest dowodem. Zdenerwowanie też wywołuje drżenie, upał też poty, a nieprzespana noc też rozprasza uwagę. Kryterium zwane triadą Whipple’a brzmi tak: objaw jest, pomiar wychodzi niski, a po podniesieniu cukru objaw mija. Gdy wszystkie trzy trzymają się razem, źródło objawu jest jasne. Ale niski pomiar jest niski także bez objawu; ADA każe traktować niski wynik bez objawu nie jako niebyły, lecz jako znak przytępionej świadomości.

Alarm z czasem tępieje. Gdy spadki powtarzają się często, odpowiedź adrenaliny słabnie; fala ostrzegawcza skraca się, czasem nie przychodzi wcale, a pierwszą zauważoną rzeczą jest nie drżenie, tylko zmącenie myśli. Standardy opieki ADA nazywają to zaburzeniem świadomości hipoglikemii. Najcięższy stopień określa nie liczba, lecz taki opis: człowiek nie podnosi się sam, potrzebna jest pomoc kogoś innego.

Nocne spadki przechodzą po cichu. Zostaje po nich wilgotne prześcieradło, poplątany sen i ciężki poranek. Przerwa między pomiarem przed snem a pomiarem rano to najciemniejsze miejsce zeszytu.

Czy spadek cukru wywołuje drżenie?

Tak, to jeden z najbardziej znanych objawów; drżenie idzie wprost od adrenaliny i ustaje, gdy spadek się wyrówna.

Czy ból głowy i senność też się liczą?

Oba są na listach objawów. Senność to znak drugiej fali: mózg bez paliwa ciężknie. Osobno dla nocy wymienia się wilgotne prześcieradło, koszmar oraz zmęczenie, rozdrażnienie lub rozkojarzenie po przebudzeniu.

Czy zdarza się dreszcz i mdłości?

Na trzonowej liście źródeł stoją poty, drżenie, kołatanie, głód i mrowienie. Dreszcz to uczucie idące obok zimnego potu. Mdłości na tych listach się nie pojawiają; same nie wskazują kierunku.

Czy cukier spada bez odczuwania objawów?

Tak; gdy fala ostrzegawcza tępieje, pierwszą zauważoną rzeczą jest fala druga: rozproszenie, zamroczenie, dziwne zachowanie. Dlatego cenne jest to, że zauważą bliscy. U części osób alarm brzmi, ale nie zamienia się w słowa: u dziecka, które jeszcze nie mówi, albo u dorosłego, który nie umie się wysłowić, jedynym śladem pierwszej fali jest wygląd z zewnątrz.

Jakie pytanie przydaje się na wizycie?

Jednozdaniowe pytanie, którego ADA używa w przesiewie, brzmi: czy za każdym razem czujesz swój niski cukier? Jeśli odpowiedź brzmi nie, lekarz ocenia to osobno.