Araç kullanırken şeker düşüşü neyi bozar?

Yolda geçen her dakika beyinden kesintisiz bir iş ister. Şeridi izlemek, aynaları taramak ve mesafeyi kestirmek aynı anda sürer. Beyin glukozu depolamaz. Akış inceldiğinde en pahalı işler önce aksar. Yoldaki iş listesinin tamamı da o pahalı tarafta. Aksama hem dikkatte ve karar hızında hem de elin işinde görünür; ikisi birlikte tek bir bilişsel-motor bozulma olarak ölçülüyor. Durgun otururken küçük görünen bir düzey, direksiyondaki kişide ölçülebilir bir farka dönüşür.

Bu aksamayı doğrudan ölçen bir simülatör deneyi var. Tip 1 diyabetli yetişkinler önce olağan seyirde, sonra kademe kademe indirilen kan şekeriyle aynı düzenekte yol aldı. Sürüş üç düşük kademenin üçünde de bozuldu; en hafif kademede bile bozulma ölçüldü. Katılımcılar bozulmayı fark ediyordu. Farkındalık, düşüşün kendisinin sezilmesiyle ve beyin tarafındaki belirtilerle birlikte yürüdü; sürüşteki bozulmanın kendisi ise titreme ve terleme gibi bedensel belirtilerle ilişkili çıktı. Buna karşın düzeltici davranış ancak en alt kademede belirdi. Eş zamanlı beyin dalgası kaydı da aynı yöne baktı: nöroglikopeniyle birlikte artan yavaş dalga, düzeltici davranışın önünü kesiyordu.

İkinci veri sahadan geliyor. Dört yüzü aşkın sürücü bir yıl boyunca ay ay bildirim doldurdu. Bildirilen olay türleri arasında aracın denetimini yitirmek, yolun bir bölümünü sonradan hatırlayamamak ve direksiyonu yanındaki kişiye bırakmak vardı. Sürücülerin yarısından fazlası yıl içinde en az bir kez düşüşe bağlı bir sürüş olayı bildirdi. Sıklık, yolda geçirilen mesafeyle ve daha önce yaşanmış ağır bir düşüşle birlikte artıyordu.

“Şeker düştüğünde ne yapılır?” başlığında düşüşün fark edilmesinden sonraki yol var. Bu olayların ortak zemini ise nöroglikopeni, yani beynin yakıtsız kalmasıyla gelen ikinci dalga. Bu dalgada düşünce hızı, seçim yapma ve odakta kalma aynı anda ağırlaşır. Bedensel uyarılar ondan önce gelir ve yıllar içinde kısalabilir; o kısalmanın nasıl kurulduğu “Uyarı belirtisi neden hiç gelmez?” başlığında.

Üçüncü bulgu, sıranın sonunda ne olduğu hakkında. Kan şekeri denetimli biçimde indirilip yeniden yükseltilen yetişkinlerde bilişsel testler bir buçuk saat boyunca sürdürüldü. Geride kalan ölçüm, birden fazla seçenek arasından hızlı seçim yapmayı sınayan testti; sayı yerine oturduktan sonra da kırk dakika boyunca düşük kaldı. Sırayı takip etmeyi ölçen iz sürme testi çok daha çabuk toparlandı. Bu ölçümlerde sayının toparlandığı ân ile seçim hızının toparlandığı ân üst üste düşmedi.