Şeker düşmesi

Kan şekeri düşmeye başlayınca vücut hemen karşılık verir: karaciğer glukagonun işaretiyle depo glukozu kana salar; adrenalin devreye girer. O ilk dalgayı yaratan şey düşüşün kendisi değil, vücudun düşüşe verdiği cevap. Alarm, beyin yakıtsız kalmadan önce ötsün diye var. Bu yüzden ilk uyarılar elle, mideyle ve kalple ilgili.

İkinci dalga başka yerden gelir: beyin glukozu depolayamaz, akış azalınca ilk bozulan şey düşünmek, görmek ve konuşmak oluyor. Kılavuzlar ikinci gruba nöroglikopenik diyor, çünkü sıra bilgi taşıyor: uyarı duyulmadan beyin yavaşlamışsa düşüş ilerlemiş demektir.

• Adrenalin dalgası: titreme, terleme, çarpıntı, ani açlık, karıncalanma, huzursuzluk, solgunluk.
• Beyin dalgası: dikkat toplayamama, bulanık görme, konuşmada takılma, sersemlik, uyuklama, beceriksizleşen eller, tuhaf davranış.
• Gece için ayrıca sayılanlar: pijamayı ya da çarşafı nemleten ter, kâbus ya da uykuda bağırmak, uyandıktan sonra yorgun, huysuz ya da dağınık kalmak.

Hiçbir belirti tek başına kanıt değil. Heyecan da titretir, sıcak da terletir, uykusuz bir gece de dikkati dağıtır. Whipple üçlüsü denen ölçüt şu: belirti var, ölçüm düşük çıkıyor, şeker yükselince belirti geçiyor. Üçü birden tutarsa belirtinin kaynağı bellidir. Ama düşük bir ölçüm belirtisiz de düşüktür; ADA belirtisiz çıkan düşüğü saymamayı değil, farkındalığın körelmiş olmasının işareti saymayı söylüyor.

Alarm zamanla köreliyor. Düşüşler sık tekrarlanınca adrenalin cevabı zayıflıyor; uyarı dalgası kısalıyor, bazen hiç gelmiyor ve ilk fark edilen şey titreme değil zihin bulanıklığı oluyor. ADA’nın bakım standartları buna hipoglisemi farkındalığının bozulması diyor. En ağır basamak sayıyla değil şu tarifle tanımlı: kişi kendi başına toparlanamıyor, başkasının yardımı gerekiyor.

Gece düşüşleri sessizce geçip gidiyor. Geriye nemli bir çarşaf, karışık bir rüya ve ağır bir sabah kalıyor. Yatmadan önceki ölçümle sabahki ölçüm arasındaki boşluk, defterin en karanlık yeri.

Yıllarca titremeyi ölçüt saydım. Titremiyorsam düşmemiştir diye düşünüyordum, oysa alarmım o dönemde çoktan körelmişti. Bir öğleden sonra market kasasında kartı üç kez ters soktum; ellerim titremiyordu. Yanlış anladığım şey belirtinin varlığı değil sırasıydı: bende ikinci dalga artık birinciden önce geliyordu.

Şeker düşmesi titreme yapar mı?

Evet, en tanıdık belirtilerden biri; titreme doğrudan adrenalinden gelir ve düşüş düzelince diner.

Baş ağrısı ve uyku hâli de sayılır mı?

İkisi de belirti listelerinde var. Uyku hâli ikinci dalganın işareti: beyin yakıtsız kalınca ağırlaşıyor. Gece için ayrıca sayılanlar ise nemli çarşaf, kâbus ve uyandıktan sonra yorgun, huysuz ya da dağınık kalmak.

Üşüme ve bulantı da olur mu?

Kaynakların saydığı çekirdek listede terleme, titreme, çarpıntı, açlık ve karıncalanma var. Üşüme soğuk terlemenin yanında yürüyen bir his. Bulantı o listelerde geçmiyor; tek başına yön göstermez.

Belirti hissetmeden şeker düşer mi?

Evet; uyarı dalgası körelince ilk fark edilen şey ikinci dalga oluyor: dikkat dağınıklığı, sersemlik, tuhaf davranış. Yakınların fark etmesi bu yüzden değerli.

Randevuda hangi soru işe yarar?

ADA’nın taramada kullandığı tek cümlelik soru şu: düşük şekerinizi her seferinde hissedebiliyor musunuz? Cevap hayırsa hekim bunu ayrıca değerlendiriyor.