Şeker düştüğünde ne yapılır?

Düşüşü geri çeviren şey hızdır. Mideye giren karbonhidrat kana ne kadar çabuk geçerse, beynin yakıtsız kaldığı aralık o kadar kısalır. Kılavuzların ilk tercihi saf glukoz, çünkü emilimi geciktirecek bir eşlikçisi yok; glukoz taşıyan başka karbonhidratlar da şekeri yükseltir. Bir derleme, saf glukoz alanlarda belirtilerin meyve suyu ya da şekerleme alanlara göre daha sık geçtiğini bulmuş.

Yavaş olan seçenek burada işini görmez. Çikolata, gofret ve dondurma bol şeker taşır ama yağ, mide boşalmasını geciktirir; ADA’nın bakım standartları eklenen yağın glisemik yanıtı yavaşlatıp uzattığını yazıyor. Protein ağırlıklı bir şey de uygun düşmez, çünkü insülin salgısını kendisi tetikler. Aranan şey yavaş bir yükseliş değil, çabuk bir dönüş.

Kılavuzların 15-15 kuralı diye andığı yaklaşım, bu işleri sabit bir sıraya koyar. Adındaki sayılar karbonhidrat gramını ve bekleme süresini anlatır, kan şekeri değerini değil. Kaynakların tarif ettiği sıra şöyle ilerliyor:

1. Hızlı emilen bir karbonhidrat; kuralın adındaki ilk sayı bunun gramını anlatıyor.
2. Ardından kısa bir bekleme; öbür sayı da bu sürenin dakikasını veriyor.
3. Sürenin sonunda yeniden ölçüm — dönüş gerçekten oldu mu?
4. Dönüş yoksa kaynaklar aynı adımın yinelenmesinden, düzelme gelmiyorsa tıbbi yardımdan söz ediyor.

Belirtilerin dinmesi tek başına kanıt değil, çünkü belirtiyle ölçüm aynı anda düzelmiyor. Düşüşün hangi işaretlerle kendini gösterdiğini ve kimilerinde bu işaretlerin neden hiç belirmediğini “şeker düşmesi nasıl anlaşılır” yazısı ele alıyor. Kuralın ikinci yarısı da bu adımı gerektiriyor: bekleme süresi, ölçümün anlamlı çıkacağı aralığı veriyor. Ölçüm bu yüzden belirtiden ayrı, kendi başına duran bir adım.

Bir tehlike daha var: insülin ya da pankreası uyaran bir ilaç hâlâ etkiliyse düşüş yineleyebilir. İşareti, düzelmenin ardından aynı belirtilerin geri gelmesi; bu ikinci düşüş dakikalar içinde olmak zorunda değil, ilacın etkisi sürdükçe saatler sonra da çıkabiliyor. Uzun etkili insülinlerle sülfonilüre kullananlarda aralık daha da geniş. Kılavuzlar bu yüzden toparlanma sonrası yemekten söz ediyor.

Fazla düzeltmenin bedeli ayrı. Telaş, mutfak dolabını boşaltacak bir aceleye yol açar; şeker hedefin çok üstüne çıkar, ardından düzeltme gelir, ardından yeni bir düşüş; gün bir salıncağa döner. Ölçülü bir miktarla saatin akmasını beklemek, bu salıncağı kısaltıyor.

Bir sınır var: kişi yutamıyorsa ağızdan verilen hiçbir şey iş görmez. Uyandırılamamak, sorulara yanıt verememek ve ağza konanı yutamamak bu sınırın işaretleri. Buradan sonrası ayrı bir yolun konusu; onu kişinin kendisi değil yanındaki biri uygular ve adı glukagondur.

Çikolata şeker düşünce iş görür mü?

Yağı yüzünden yavaş kalır, oysa gereken şey çabukluk. Mide boşalması gecikince yükseliş de gecikir, üstelik uzayıp gider. Hızlı dönüş gereken bir anda bu istenmeyen bir özellik.

15-15 kuralındaki sayılar kan şekeri değeri mi?

Hayır. Biri karbonhidratın gramı, öbürü bekleme dakikası. Kural bir eşik tarifi değil, bir sıra ve zaman tarifi.

Düzelince yeniden ölçmek neden gerekir?

Çünkü işaretlerin geçmesi, kandaki dönüşün kanıtı sayılmıyor. Ayrıca etkisi süren insülin yeni bir düşüş getirebilir; kılavuzlar bu yüzden ölçümü yinelemeyi ve ardından bir şeyler yemeyi öneriyor.