Gebelik diyabeti nedir, doğumdan sonra geçer mi?

Hamilelikte plasenta bir dizi hormon salgılar ve bu hormonlar insülinin hücrelere verdiği sinyali zayıflatır. Vücut buna daha çok insülin üretip karşılık verir. Pankreas bu ek yükü kaldırabildiği sürece kan şekeri olağan seyrini korur, kaldıramadığı noktada yükselir. Kılavuzlarda bu tablonun adı gestasyonel diyabet. Kaynağı, gebeliğin kendi ürettiği insülin direnci; direncin hücrede hangi basamaklarla kurulduğu ayrı bir yazının konusu.

Belirti tek başına yol göstermez. Çok susama, yorgunluk ve sık idrar gebeliğin kendisinde de görülür, bu yüzden ayırt edici sayılmaz. Tanı bu nedenle bir şikayetten değil, şeker yükleme testinden (OGTT) çıkar. Tarama zamanı kılavuzlarda 24-28. haftalar. Yükleme tek basamaklı düzende bir testle, iki basamaklı düzende önce tarama sonra doğrulamayla yapılır. Tarama gebelerin tamamına önerilir, şu başlıklar ise olasılığı belirgin biçimde artırır:

• Gebelik öncesinde fazla kilo taşımak
• Hareketin az olduğu bir gündelik düzen
• Ailede diyabet öyküsü
• Önceki bir gebelikte aynı tablonun görülmesi
• Daha önce iri doğan bir bebek
• Polikistik over sendromu gibi insülin direnciyle giden durumlar

Kandaki fazla glukoz plasentayı geçer ve bebeğin kendi insülin üretimini artırır. Bebeğin iri doğması bu yüzden daha sık görülür. İzlemin ilk basamağı beslenme düzeni ve günlük hareket. Tabaktaki porsiyon, kahvaltıdaki ekmek, akşam yürüyüşü hep bu basamağın içinde. Kadınların büyük bölümü gebeliği bu basamakla tamamlar, bir bölümünde plana insülin de girer.

Doğumla birlikte plasenta da çıkar, onun ürettiği hormon yükü ortadan kalkar ve insülin ihtiyacı kısa sürede geriler. Ama hamilelikte ilk kez görülen her şeker yüksekliği aynı şey değil. Dünya Sağlık Örgütü bu tabloyu iki başlığa ayırır: gebeliğe bağlı olan ve gebelikten önce de var olup ilk kez o tahlilde fark edilen. İkincisinde şeker doğumdan sonra da yüksek kalır, çünkü kaynağı gebelik değildi.

Doğum sonrası ölçümde sıra yükleme testinde. Gebelikte alyuvar döngüsü hızlanır, doğumdaki kan kaybı da buna eklenir; ikisi birlikte HbA1c sonucunu aşağı çeker. Kılavuzlar bu yüzden ilk aylarda HbA1c yerine yükleme testini öne alır. Gebelik diyabeti geçmişi olan kadınlarda ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet görülme sıklığı, bu geçmişi olmayanlara göre kat kat yüksek. Aynı kılavuzlar bu grupta gün düzeni değişikliğinin ve gerektiğinde ilaç desteğinin tip 2 diyabete geçişi geciktirdiğini yazar.