Tip 2 diyabet nedir, nasıl gelişir?

Tip 2 diyabet, diyabetli kişilerin büyük çoğunluğunda görülen tür. İnsülin üretimi bütünüyle durmaz, yetersiz kalır; sorun da iki yerli. Bir yanda insülin direnci, öbür yanda pankreasın bu fazla üretimi uzun vadede sürdüremeyişi. Direncin hücre düzeyinde nasıl kurulduğunu ayrı bir yazı anlatıyor. Kan şekerinin yükselmesi için ikisinin bir arada olması gerekir; tek başına direnç bu tabloyu doğurmaz.

Bu tablo tek bir günde kurulmaz; basamaklar şöyle gider:

1. Direnç yerleşir, aynı iş için daha çok insülin gerekir.
2. Pankreas fazlasını salgılar; açık kapandığı için tahlil temiz görünür.
3. Beta hücrelerinin bu fazla mesaiyi sürdürme gücü yavaş yavaş azalır.
4. Üretim talebi karşılamaz; şeker önce yemek sonralarında, ardından kahvaltıdan önce de yükselir.
5. Değerler tanı eşiğini aştığında tablonun adı tip 2 diyabet.

İlk basamaklar sessiz geçer. Beta hücrelerinin salgı gücündeki gerileme tanıdan önceki yıllara uzanır; mutfakta, işte ve uykuda ise hiçbir şey değişmez. Dünya Sağlık Örgütü tip 2 diyabette belirtilerin hafif seyrettiğini, tanının başlangıçtan yıllar sonra konabildiğini bildirir. Tek yüksek sonuç tanı için yetmez; Amerikan Diyabet Derneği ölçütlerinde tablo ikinci bir testle ya da ayrı bir günün tahliliyle doğrulanır.

Tablo uzun süre orta yaş sonrasının sorunu sayıldı. Bugün genç erişkinlerde ve okul çağındaki çocuklarda da görülüyor; kilo artışı, hareketsiz gün düzeni ve yoğun kalorili beslenme bu değişimin arkasındaki başlıklar arasında. Aynı kılavuz, belirtisi olmayan erişkinlerde taramayı 35 yaşında başlatır; fazla kilo ve yanına eklenen bir risk başlığı varsa daha erken. Yatkınlığı belirleyen başlıklar üst üste binerek çalışır. Aile öyküsünün payını sayılarla veren ayrı bir yazı var.

Tablodaki son satırın ayrıntısı ise gebelik diyabetini anlatan yazıda. Tip 2 diyabet, insülin üretiminin bittiği bir tablo değil; üretimin artan talebe yetişemediği bir tablo. Bu ayrım tedavi düzenini de biçimlendirir: pankreas hâlâ salgı yaptığı için ilk dönemde oral antidiyabetik ilaçlar ve gün düzeni öne çıkar. Salgı gücü yıllar içinde geriledikçe şema değişir. Kişiler arasındaki hız farkı da bu yüzden büyük.