Prediyabet nedir, gizli şeker ne demek?

Halk dilinde şeker başlangıcı ya da sınırda şeker denen tablo da bu. İki deyim de başlamış bir hastalığı değil, riskin yükseldiği bandı anlatır. Öndeki ek zaten eşiğin henüz aşılmadığını söyler.

Bandın hissedilmemesinin somut bir nedeni var. Susama ve sık idrara çıkma, şeker böbrek eşiğini aşıp idrara sızmaya başladığında belirir. Prediyabet aralığındaki yükselme bu eşiğin altında kaldığı için su kaybı da başlamaz, onu izleyen susama da. Kahvaltı, iş günü ve akşam yürüyüşü aynı hisle geçer. Dünya Sağlık Örgütü bu basamağı normal ile diyabet arasındaki geçiş durumu olarak tanımlar.

Tek bir ölçüm yetmez; üç ayrı pencere aralığı farklı yönlerden yakalar. Pencerelerin sonuçları birbirinden ayrışır: biri sınırda çıkarken öbürü normal kalır.

Aynı adı gebelikte yapılan şeker yükleme testi de taşır. O test gebelik dönemine özgü ayrı bir tabloyu, gestasyonel diyabeti arar. Kelime ortak, konu ayrı.

Bandın arkasında insülin direnci ile beta hücre telafisi birlikte yürür; bu ikilinin nasıl kurulduğunu ve neden yıllarca sezilmediğini anlatan ayrı bir yazı var.

Asıl soru şu: bu tablo diyabete dönüşür mü? Yön tek değil. Farklı kıtalardan on dokuz kohortun birleştirildiği havuz analizinde, on yıla yakın izlem boyunca kan şekeri normale dönenlerin oranı diyabete geçenlerin oranından belirgin biçimde yüksek çıktı.

Aynı analizde açlık değeri en yüksek dilimde tablo tersine döner; orada geçiş öne çıkar. Prediyabet bu yüzden sabit bir durak sayılmaz, yönü açık bir aralık.

Kayıtlarda iki yönle birlikte anılan başlıklar şunlar:

• Başlangıç düzeyi: bandın alt ucuna yakın sonuçlarda normale dönüş daha sık görülür.
• Fazla kilo: bel ölçüsü oranlarıyla birlikte, normale dönüş olasılığını düşüren başlıklar arasında sayılır.
• Yaş: ileri yaş, tip 2 diyabet yönüyle birlikte anılır.
• Verilen kilo: yaşam tarzı çalışmalarında normale dönüşü öngören başlıkların başında geliyor.

Prediyabet tek bir sonucun etiketi değil, gidişin adı. Kılavuzlar bu yüzden bandın içinde kalan kişide ölçümün en az yılda bir yenilenmesini önerir. İki sonuç arasındaki fark, yalın bir sayının söylediğinden fazlasını anlatır.